Birleşmiş Milletler (BM) özel temsilcileri, İsrail'in işgal altındaki Batı Şeria'nın bazı bölgelerini ilhak etme planına karşı sert bir uyarı yayınlayarak ABD Başkanı Donald Trump'ı bu girişimi durdurmaya çağırdı. BM Orta Doğu Barış Süreci Özel Koordinatörü Nickolay Mladenov, Filistin Özel Raportörü Michael Lynk ve diğer üst düzey BM yetkilileri tarafından imzalanan ortak açıklamada, ilhakın uluslararası hukukun açık ihlali olduğu ve bölgesel istikrarı geri dönülmez biçimde zedeleyeceği vurgulandı.
Gelişmenin Arka Planı
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, 30 Haziran 2020'den itibaren Batı Şeria'daki yerleşim birimleri ve Ürdün Vadisi'nin ilhakına yönelik adımları hayata geçirmeyi planlıyor. Bu plan, ABD yönetiminin Ocak 2020'de açıkladığı ve Filistin tarafının reddettiği 'Yüzyılın Anlaşması' olarak adlandırılan barış planına dayanıyor. Söz konusu plan, İsrail'e ilhak konusunda yeşil ışık yakarken, Filistinlilere ekonomik yardım vaat ediyor ancak bağımsız bir devlet hakkını tanımıyor.
BM temsilcileri, ilhakın İsrail'in uluslararası toplumdaki konumunu daha da zayıflatacağını ve İsrail-Filistin çatışmasının çözümünü imkânsız hale getireceğini belirtti. Açıklamada, 'İlhak, iki devletli çözümün temelini yok eder, bölgede şiddet ve istikrarsızlık riskini artırır' ifadeleri kullanıldı. Ayrıca, Avrupa Birliği (AB) ve Arap Birliği gibi uluslararası aktörlerin de ilhakı kınadığına dikkat çekildi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İlhak planı, Orta Doğu'da yeni bir kriz dalgasına yol açma potansiyeli taşıyor. Ürdün, Mısır ve Suudi Arabistan gibi bölge ülkeleri, ilhakın barış sürecine darbe vuracağı ve radikalleşmeyi körükleyeceği uyarısında bulundu. Ürdün Kralı Abdullah, ilhakın Ürdün-İsrail barış anlaşmasını tehlikeye atacağını açıkça ifade etti. Öte yandan, uluslararası toplumun büyük bir kısmı BM çatısı altında ilhak karşıtı pozisyon alırken, ABD'nin tutumu kritik önem taşıyor. Trump yönetimi şu ana kadar ilhaka desteğini sürdürüyor, ancak iç siyasetteki baskılar ve seçim yaklaşırken tutumun değişip değişmeyeceği merak konusu.
BM temsilcilerinin çağrısı, İsrail'in ilhak planının uluslararası meşruiyetini daha da zayıflatıyor. Ancak Netanyahu, ABD desteğine güvenerek planı uygulamakta kararlı görünüyor. Gözlemciler, ilhakın mart ayında yapılan İsrail seçimlerinin ardından kurulması beklenen koalisyon hükümetinin ilk sınavı olacağını değerlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İsrail'in ilhak planına en sert tepki gösteren ülkelerden biri oldu. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ilhakı 'soykırım' olarak nitelendirirken, Dışişleri Bakanlığı da sürekli olarak iki devletli çözüm ve Kudüs'ün Filistinliler için önemini vurguluyor. Türkiye için bu gelişme, yalnızca Filistin davasına verdiği destekle değil, aynı zamanda Doğu Akdeniz'deki enerji politikaları ve bölgesel nüfuz mücadelesiyle de ilgili. İlhak, Türkiye ile İsrail arasındaki gerilimi daha da artırabilir ve Ankara'nın Doğu Akdeniz'de Kıbrıs ve Yunanistan'la yaşadığı anlaşmazlıklarda yeni bir cephe oluşturabilir. Türkiye, uluslararası platformlarda ilhak karşıtı duruşunu güçlendirirken, aynı zamanda Filistin yönetimiyle koordinasyonunu artırarak olası bir krizde kilit role soyunuyor.
