Birleşmiş Milletler'in 2015 yılında kabul ettiği 17 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi (SKH), 2030 yılına kadar yoksulluğu sona erdirmek, gezegeni korumak ve tüm insanların refahını sağlamak için iddialı bir yol haritası çiziyor. Ancak hedeflerin yarısına bile ulaşılamayacağı endişesi giderek artıyor. Peki, bu hedeflerden herhangi biri 2030'a kadar tutturulabilecek mi? Uzmanlar, mevcut gidişatın yetersiz olduğunu ve acil adımlar atılmazsa projenin başarısız sayılabileceğini belirtiyor.
Hedeflerin Arka Planı ve Mevcut Durum
17 hedef, 169 alt hedef ve 232 gösterge ile dünyanın karşı karşıya olduğu en büyük sorunlara çözüm bulmayı amaçlıyor. Yoksulluk, açlık, sağlık, eğitim, cinsiyet eşitliği, temiz su, enerji, ekonomik büyüme, sanayi, eşitsizlik, sürdürülebilir şehirler, iklim eylemi, deniz ve kara yaşamı, barış ve adalet gibi geniş bir yelpazeyi kapsıyor. BM'nin 2023 Sürdürülebilir Kalkınma Raporu'na göre, hedeflerin sadece %15'i yolunda gidiyor. %48'i ise yetersiz ilerleme kaydediyor ve %37'si ise gerileme ya da hiç ilerleme olmadığını gösteriyor.
Örneğin, yoksulluğun ortadan kaldırılması hedefi (SKH 1), COVID-19 salgını nedeniyle geriledi. 2020'de aşırı yoksulluk oranı ilk kez 20 yıldan fazla bir süredir arttı. Açlıkla mücadele hedefi (SKH 2) de olumsuz etkilendi; 2022'de 735 milyon insan açlıkla karşı karşıya kaldı. İklim hedefi (SKH 13) ise kritik önemde: küresel sıcaklık artışı 1,1°C'yi bulmuş durumda ve mevcut politikalar 2,5°C'lik bir ısınmaya işaret ediyor. Bu, hedeflenen 1,5°C'nin çok üzerinde.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hedeflere ulaşmada en büyük engel, finansman yetersizliği ve siyasi irade eksikliği. BM, gelişmekte olan ülkelerin SKH'ye ulaşmak için yılda 3,9 trilyon dolara ihtiyaç duyduğunu, ancak mevcut finansmanın bunun çok altında olduğunu belirtiyor. Ayrıca, Rusya-Ukrayna savaşı, gıda ve enerji krizlerini derinleştirerek hedeflere ulaşmayı zorlaştırdı. Gelişmiş ülkelerin iklim finansmanı taahhütleri de yerine getirilmedi; yıllık 100 milyar dolar hedefi ancak 2023'te aşılabildi.
Buna karşın bazı alanlarda ilerleme var. Aşırı yoksulluk oranı 1990'da %36 iken 2015'te %10'a düştü. Çocuk ölümleri yarı yarıya azaldı. HIV/AIDS tedavisinde büyük adımlar atıldı. Yenilenebilir enerji kapasitesi hızla artıyor. Ancak bu ilerleme, hedeflerin bütününü kurtarmaya yetmiyor. Özellikle iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik kaybı ve eşitsizlik gibi konularda geriye gidiş var.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, SKH'lerin uygulanmasında kendi performansıyla küresel çabalara katkı sağlıyor. 2023'te BM'ye sunulan Gönüllü Ulusal Değerlendirme Raporu'na göre Türkiye, yoksulluk, sağlık, eğitim ve enerji gibi alanlarda ilerleme kaydetti. Ancak iklim hedeflerinde, özellikle karbon emisyonlarının azaltılması ve yenilenebilir enerjiye geçişte istenen düzeyde değil. Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefi olumlu, fakat mevcut politikalar yetersiz. Ayrıca, deprem gibi doğal afetler ve ekonomik dalgalanmalar, sürdürülebilir kalkınma çabalarını sekteye uğratabiliyor. Türkiye'nin SKH'lere ulaşması, AB ile yeşil mutabakat uyumu ve ekonomik istikrar için kritik.
