Birleşmiş Milletler (BM) yetkilileri, Suriye rejiminin ülkenin güneyindeki Dürzi çoğunluklu Süveyda vilayetini yeniden merkezi otoriteye entegre etme planının geçen yıl yaşanan ölümcül mezhepsel şiddet olaylarının ardından hiçbir ilerleme kaydetmediğini bildirdi. BM Suriye Özel Temsilcisi Geir Pedersen'in yardımcısı Khawla Matar, Pazartesi günü Cenevre'de BM İnsan Hakları Konseyi'ne yaptığı brifingde, Süveyda'daki durumun 'hassas ve kırılgan' olduğunu, bölgedeki toplumsal uçurumun derinleştiğini ve yeniden bütünleşme çabalarının başarısız olduğunu vurguladı.
Süveyda'da yaşananlar ve planın içeriği
Geçen yıl Haziran ayında Süveyda'nın kırsal kesimlerinde başlayan olaylar, hükümet karşıtı gösterilerin ardından Dürzi toplumu ile rejim güçleri arasında silahlı çatışmalara dönüşmüştü. Çatışmalarda çoğu sivil olmak üzere en az 40 kişi hayatını kaybetmiş, yüzlerce kişi yaralanmıştı. Olayların ardından Şam yönetimi, bölgeyi sakinleştirmek ve merkezi kontrolü yeniden tesis etmek için bir dizi adım içeren bir plan açıklamıştı. Plan, güvenlik güçlerinin yeniden konuşlandırılmasından, yerel liderlerin atanmasına ve ekonomik toparlanma paketlerine kadar çeşitli unsurları kapsıyordu.
Ancak BM raporuna göre, bu planın uygulanması neredeyse tamamen durmuş durumda. Matar, 'Süveyda halkı arasındaki güvensizlik derinleşti. Rejim, vaat edilen reformları hayata geçirmedi; yerel Dürzi liderler ise Şam'a karşı daha da mesafeli hale geldi' ifadelerini kullandı. Özellikle Dürzi toplumunun önde gelen dini ve siyasi figürlerinden Şeyh Hikmet el-Haciri'nin rejime yönelik eleştirileri ve toplumu diyalogdan uzak durmaya çağırması, süreci daha da çıkmaza soktu. Haciri, Şam'ın samimi olmadığını ve Süveyda'nın özerk yapısını koruması gerektiğini belirtiyor.
Bölgedeki silahlı grupların varlığı da endişe verici. Rejim yanlısı milislerin yanı sıra, Dürzi toplumunun kendi kendini savunma amaçlı oluşturduğu silahlı gruplar da bölgede etkin. Bu gruplar arasındaki gerilim, zaman zaman sıcak çatışmaya dönüşme potansiyeli taşıyor. Ayrıca, IŞİD'in Süveyda'nın çöl bölgelerinde hücreler halinde varlığını sürdürmesi, güvenlik durumunu daha da karmaşık hale getiriyor.
Süveyda'nın jeopolitik önemi ve bölgesel boyut
Süveyda, Suriye'deki Dürzi nüfusun kalbi konumunda olup, ülkenin güneyinde, Ürdün sınırı yakınında stratejik bir konumda bulunuyor. Vilayet, Suriye'nin diğer bölgelerine kıyasla nispeten sakin kalmış olsa da, son dönemde yaşanan gerginlikler, ülkenin parçalanmış yapısını ve toplumsal dokusundaki kırılganlıkları gün yüzüne çıkarıyor. BM'nin uyarısı, Suriye'de 13 yıldır süren iç savaşın ardından ulusal birliğin sağlanmasının ne kadar zor olduğunu bir kez daha gösteriyor.
Bölge aynı zamanda İsrail'in Golan Tepeleri'ni işgaline komşu olması nedeniyle de hassas bir konuma sahip. İsrail, Suriye'nin güneyindeki gelişmeleri yakından izliyor; Dürzi toplumunun korunması ve herhangi bir Şii milis yapılanmasının bölgeye sızmasının engellenmesi, İsrail için kırmızı çizgi. Bu da Süveyda sorununu sadece Suriye içi bir mesele olmanın ötesine taşıyarak bölgesel bir boyut kazandırıyor. Ayrıca, Ürdün'ün de güney Suriye'de istikrar görmek istediği, bu bağlamda mülteci akınlarının ve ekonomik yansımaların özellikle Amman yönetimini endişelendirdiği biliniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Suriye'nin kuzeyinde olduğu kadar güneyindeki gelişmeleri de yakından takip etmektedir. Süveyda'da istikrarsızlığın devam etmesi, Suriye'nin toprak bütünlüğünü daha da zedeleyecek ve ülkedeki parçalanmış yapıyı derinleştirecektir. Bu durum, Türkiye'nin uzun vadeli hedefi olan Suriye'de siyasi çözüm ve istikrar arayışını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Dürzi toplumunun korunmasına yönelik endişeler, Türkiye'nin de dâhil olduğu Astana süreci gibi diplomatik platformlarda ele alınması gereken bir konu haline gelmektedir. Türkiye'nin güney sınırına yakın bölgelerdeki istikrarsızlık, potansiyel göç dalgaları ve güvenlik tehditleri açısından dolaylı risk oluşturmaktadır. Bu nedenle BM'nin Süveyda planındaki başarısızlığa ilişkin uyarıları, Türkiye için de bölgesel güvenlik dinamikleri açısından dikkatle izlenmelidir.
