Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, İsrail'in işgal altındaki Batı Şeria'da bulunan yasa dışı bir yerleşime şehir statüsü vermesinden 'derin endişe' duyduğunu belirtti. BM Sözcüsü Stephane Dujarric tarafından yapılan açıklamada, 'İsrail yerleşimleri, iki devletli çözüm ve adil, kalıcı, kapsamlı bir barışın önündeki en büyük engellerden biri olmaya devam ediyor' ifadelerine yer verildi. Açıklamada, bu adımın uluslararası hukukun açık bir ihlali olduğu vurgulanırken, İsrail'in yerleşim faaliyetlerini derhal durdurması çağrısı yapıldı.
Gelişmenin arka planı
İsrail hükümeti, geçtiğimiz günlerde Batı Şeria'daki Yahudi yerleşimi Beitar Illit'i şehir statüsüne yükseltti. Resmi Gazete'de yayımlanan kararla birlikte, yaklaşık 60 bin nüfusa sahip olan yerleşim, Belediye Başkanlığı statüsü kazandı. Bu adım, uluslararası toplumun büyük tepkisini çekti. Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği ve birçok ülke, İsrail'in işgal altındaki topraklardaki yerleşim faaliyetlerini yasa dışı olarak nitelendiriyor. 1967 sınırları içinde kurulan bu yerleşimler, Filistin topraklarının bölünmesine ve iki devletli çözümün imkansız hale gelmesine neden oluyor.
Beitar Illit, Kudüs'ün güneybatısında, Batı Şeria'nın derinliklerinde yer alıyor. İsrail, bu yerleşimi 1985 yılında kurdu ve o tarihten bu yana sürekli genişletti. Şehir statüsü, yerleşime daha fazla bütçe ve yönetimsel özerklik sağlayacak. Filistin yönetimi, bu kararı 'provokasyon' olarak nitelendirirken, uluslararası toplumun yaptırım uygulaması gerektiğini savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İsrail'in bu adımı, özellikle ABD yönetiminin iki devletli çözümü desteklediğini açıklamasının hemen ardından gelmesiyle dikkat çekiyor. ABD Dışişleri Bakanlığı, yerleşimlerin genişletilmesini 'barış çabalarını baltalayıcı' olarak nitelendirirken, somut bir yaptırım açıklamadı. Buna karşın, Avrupa Birliği, İsrail'in yerleşim politikalarını kınayan kararlar alırken, bazı ülkeler (örneğin İrlanda) yerleşim ürünlerinin etiketlenmesi gibi sınırlı adımlar attı. Bölgede giderek artan gerilim, Filistin yönetimi ile İsrail arasında yeniden bir çatışma olasılığını gündeme getiriyor.
Uzmanlara göre, İsrail'in bu tür adımları, 1967 sınırlarındaki Filistin devleti olasılığını fiilen ortadan kaldırıyor. Batı Şeria'daki 400 binin üzerinde Yahudi yerleşimci, 2,5 milyon Filistinli nüfusla iç içe yaşıyor. Yerleşimlerin şehir statüsü kazanması, bu bölgelerin ilhakının bir ön adımı olarak değerlendiriliyor. Birleşmiş Milletler, 2016'da kabul edilen 2334 sayılı kararla İsrail yerleşimlerini 'barışa engel' olarak tanımlamış ve derhal durdurulmasını istemişti. Ancak İsrail, bu karara uymadığı gibi, yerleşim faaliyetlerini her geçen yıl artırarak sürdürüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasını uzun yıllardır destekleyen ve iki devletli çözümü savunan bir ülke olarak, İsrail'in bu adımını kınaması beklenir. Ankara, geçmişte de benzer yerleşim kararlarına sert tepki göstermiş, Filistin yönetimi ile yakın iş birliği içinde olmuştur. Bu gelişme, Türkiye'nin bölgedeki nüfuzunu ve Filistin yanlısı söylemini pekiştirebilir. Ancak Türkiye'nin İsrail ile son dönemde normalleşme adımları attığı düşünüldüğünde, doğrudan bir yaptırım uygulaması beklenmese de, BM ve İslam İşbirliği Teşkilatı nezdinde Filistin'i destekleyen girişimlerini artırması muhtemeldir.
