Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, Orta Doğu'da yeniden alevlenen şiddet olayları karşısında derin bir endişe duyduğunu ifade ederek, taraflara itidal çağrısında bulundu. Guterres, 9 Haziran Salı günü yaptığı açıklamada, özellikle Gazze Şeridi'ne yönelik insani yardımların engellendiğine dikkat çekti ve İsrail'in Gazze sınır kapılarını yeniden açması gerektiğini vurguladı. BM yetkilisi, şiddetin daha da geniş çaplı bir çatışmaya dönüşme riskine işaret ederek, uluslararası toplumu sorumluluk almaya çağırdı.
Gelişmenin arka planı: Tırmanan gerilim ve insani kriz
Gazze Şeridi son haftalarda artan bombardıman ve saldırılarla sarsılıyor. İsrail güçlerinin hava ve kara operasyonları, Hamas ve diğer silahlı grupların roket saldırılarına karşılık olarak yoğunlaştı. Çatışmalar sonucu binden fazla kişi hayatını kaybetti, on binlerce kişi evlerini terk etmek zorunda kaldı. BM verilerine göre, Gazze nüfusunun yüzde 80'inden fazlası insani yardıma muhtaç durumda. Guterres, gıda, su ve tıbbi malzeme sıkıntısının kritik seviyelere ulaştığını belirterek, "Sivil halkın korunması ve temel ihtiyaçlarının karşılanması için acil adımlar atılmalıdır" dedi. Sınır kapılarının kapalı olması yardım kuruluşlarının bölgeye erişimini neredeyse imkânsız hale getiriyor.
BM Güvenlik Konseyi, ateşkes sağlanması için birkaç kez toplanmasına rağmen, kalıcı bir karar alabilmiş değil. ABD'nin veto yetkisini kullandığı tasarılar, Rusya ve Çin'in de kendi insiyatifleriyle öne sürdüğü metinler, tarafların tutum farklılıkları nedeniyle sonuçsuz kaldı. Guterres, bu durumdan duyduğu hayal kırıklığını dile getirerek, "Güvenlik Konseyi'nin harekete geçememesi, bir kez daha BM sisteminin zafiyetini ortaya koyuyor" ifadelerini kullandı. Mısır ve Katar'ın arabuluculuk çabaları ise henüz bir ilerleme kaydetmiş değil.
Bölgesel ve küresel boyut: Orta Doğu'da yeni bir savaş dalgası mı?
Gazze'deki çatışmalar, sadece Filistin-İsrail ekseninde kalmıyor; bölgesel aktörleri de doğrudan etkiliyor. Lübnan sınırında Hizbullah'la İsrail arasında yaşanan sınır ihlalleri, tansiyonu daha da yükseltiyor. İran'ın Hamas ve Hizbullah'a verdiği destek, gerilimi bölgesel bir ölçeğe taşıma potansiyeli taşıyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi İbrahim Anlaşmaları imzalamış ülkeler, İsrail-Filistin çatışmasına mesafeli yaklaşsa da, kamuoyu baskısı nedeniyle daha net bir tavır almaları bekleniyor.
Küresel ölçekte, ABD ve Avrupa Birliği, İsrail'e desteklerini sürdürürken, Rusya ve Çin BM platformlarında Filistin yanlısı bir duruş sergiliyor. Gelişmekte olan ülkeler ise iki devletli çözümün yeniden canlandırılması çağrısı yapıyor. Enerji piyasaları, Orta Doğu'daki istikrarsızlığa duyarlı şekilde dalgalanıyor; petrol fiyatları son bir haftada yüzde 5 oranında arttı. Uzmanlar, çatışmanın tırmanması halinde küresel ekonomide yeni bir şok dalgasının yaşanabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Orta Doğu politikası açısından kritik bir döneme işaret ediyor. Ankara, başta Gazze olmak üzere Filistin davasına verdiği güçlü siyasi destekle biliniyor ve çatışmanın durdurulması için diplomatik girişimlerde bulunuyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın İsrail'i sert şekilde eleştirmesi ve Hamas'la olan ilişkileri, Türkiye'yi bölgede kilit aktörlerden biri haline getiriyor. Ancak bu tutum, ABD ve İsrail'le olan ilişkilerde gerginliğe yol açabilir. Türkiye'nin Katar ve Mısır'la koordineli şekilde yürüttüğü arabuluculuk çabaları, bölgesel nüfuzunu artırsa da, somut bir sonuç alınamaması durumunda Ankara'nın ağırlığı sorgulanabilir. Ayrıca, çatışmanın sürmesi, Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki enerji projelerini ve Libya'daki varlığını da dolaylı olarak etkileyebilecek bir istikrarsızlık yaratma riski taşıyor.
