Birleşmiş Milletler (BM), ülkelerin ve kıtaların göreceli büyüklüklerini daha doğru gösteren dünya haritalarını destekleme kararı aldı. 'Haritayı Düzelt' (Correct the Map) olarak adlandırılan karar tasarısı, yaygın olarak kullanılan Mercator projeksiyonundaki bozulmaları ele almak üzere Equal Earth projeksiyonunu teşvik ediyor. Bu adım, coğrafi temsilde adaleti sağlama ve özellikle küresel Güney ülkelerinin haritalarda olduğundan küçük gösterilmesinin önüne geçme amacı taşıyor.
Mercator'un Yüzyıllardır Süren Hakimiyeti ve Bozulmalar
16. yüzyılda Gerardus Mercator tarafından geliştirilen Mercator projeksiyonu, denizcilik için mükemmel bir araç olmasına rağmen, kara kütlelerinin boyutlarını ciddi şekilde çarpıtıyor. Bu projeksiyonda, kutuplara yakın bölgeler olduğundan çok daha büyük görünürken, ekvatora yakın bölgeler olduğundan küçük kalıyor. Örneğin, Grönland Afrika'dan daha büyük gösterilirken, aslında Afrika'nın yüzölçümü Grönland'ın 14 katı. Benzer şekilde, Avrupa ve Kuzey Amerika, Güney Amerika ve Afrika'ya kıyasla olduğundan daha geniş görünüyor. Bu durum, yüzyıllardır dünya algımızı şekillendirerek, özellikle sömürgecilik sonrası dönemde küresel Güney'in marjinalleştirilmesine katkıda bulundu.
Equal Earth projeksiyonu ise 2018 yılında geliştirildi ve kıtaların alanlarını doğru bir şekilde yansıtmayı hedefliyor. Bu projeksiyon, Mercator'un aksine, tüm bölgeleri gerçek boyutlarına sadık kalarak gösteriyor. BM kararı, üye ülkelere bu projeksiyonu kullanmaları çağrısında bulunuyor. Karar tasarısı, eğitim materyallerinden resmi haritalara kadar geniş bir yelpazede değişikliği teşvik ediyor.
BM Kararının Kapsamı ve Uluslararası Yansımaları
BM Genel Kurulu'nda kabul edilen karar, bağlayıcı olmasa da sembolik ve pratik açıdan büyük önem taşıyor. Karar metninde, "coğrafi temsilde doğruluk ve adaletin sağlanması" vurgusu yapılıyor. Ayrıca, üye ülkelerin eğitim sistemlerinde ve resmi yayınlarında Equal Earth projeksiyonunu benimsemeleri öneriliyor. Karar, özellikle Afrika, Latin Amerika ve Asya ülkelerinden geniş destek gördü. Bu ülkeler, uzun süredir Mercator haritalarının kendi bölgelerini küçük göstererek küresel algıyı olumsuz etkilediğini savunuyordu.
Uluslararası kartografya camiası da kararı olumlu karşıladı. Ancak bazı uzmanlar, Equal Earth'in de mükemmel olmadığını, her projeksiyonun belirli bir amaca hizmet ettiğini belirtiyor. Örneğin, navigasyon için Mercator hala en iyisi. Yine de eğitim ve genel kültür amaçlı haritalarda Equal Earth'in kullanılması, daha doğru bir dünya algısı oluşturacak.
Kararın uygulanması üye ülkelerin inisiyatifine bırakılıyor. BM, bu konuda farkındalık yaratmak için çeşitli etkinlikler düzenlemeyi planlıyor. Ayrıca, Google Maps gibi özel sektör harita sağlayıcılarının da bu yönde adım atması bekleniyor. Zaten son yıllarda bazı dijital platformlar, 3D küre görünümü sunarak projeksiyon sorununu aşmaya çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
BM'nin bu kararı, Türkiye'nin de dahil olduğu birçok ülke için coğrafi temsilde adaleti gündeme getiriyor. Türkiye, Mercator projeksiyonunda olduğundan daha büyük görünen ülkelerden biri; bu nedenle statüko değişikliği Ankara'nın jeopolitik algısını doğrudan etkilemeyebilir. Ancak karar, küresel Güney'in sesini yükseltmesi açısından önemli. Türkiye, son yıllarda Afrika ve Asya ile ilişkilerini güçlendirirken, bu tür sembolik adımlar uluslararası alanda eşitlik vurgusu yapan dış politikasıyla uyumlu. Eğitim müfredatında ve resmi haritalarda Equal Earth'e geçiş, uzun vadede toplumun dünya algısını daha dengeli hale getirebilir. Ayrıca, BM çatısı altında alınan bu karar, Türkiye'nin çok taraflı diplomasiye verdiği önemi de yansıtıyor.
