Birleşmiş Milletler'in önde gelen iklim bilim insanları, küresel sıcaklık artışının bu yüzyılın sonunda 1,5 santigrat derece hedefine geri dönebilmesi için, sıcaklıkların önce 1,8 santigrat derecede zirve yapması ve ardından düşmesi gerektiğini açıkladı. Ancak açıklanan yeni rapor, ülkelerin mevcut iklim politikalarının bu dar ve zorlu yoldan çok uzakta olduğunu ortaya koyuyor. Bilim insanları, önümüzdeki on yıl içinde emisyonlarda hızlı ve radikal bir düşüş sağlanamazsa, 1,5C hedefinin tamamen kaybedileceği uyarısında bulunuyor.
Isınma 1,8C'de Zirve Yapmalı: Bilimsel Gerçekler
BM İklim Değişikliği Hükümetlerarası Paneli (IPCC) verilerine dayanan yeni analiz, iklim değişikliğiyle mücadelede artık kaçınılmaz olan bir aşımın (overshoot) ardından sıcaklıkların geri çekilebilmesi için kritik bir eşiğe işaret ediyor. Uzmanlara göre, küresel ortalama sıcaklık artışı 1,8C'yi geçmemeli; aksi takdirde atmosferdeki karbondioksit yoğunluğu, sıcaklıkların yeniden 1,5C'ye düşmesini imkansız hale getirecek seviyelere ulaşacak.
Raporda, Paris İklim Anlaşması'nda belirlenen 1,5C hedefinin hâlâ mümkün olduğu ancak bunun için ülkelerin 2030 yılına kadar sera gazı emisyonlarını yaklaşık yüzde 43 oranında azaltması gerektiği vurgulanıyor. Ancak Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) son Emisyon Açığı Raporu'na göre, mevcut ulusal katkı beyanları (NDC) bu azaltımın yalnızca üçte birini öngörüyor. Bu durum, küresel sıcaklık artışının yüzyıl sonunda 2,8C'ye ulaşabileceği endişesini artırıyor.
Bilim insanları, 1,8C'de zirve yapmanın bile büyük çaba gerektirdiğini, bu hedefe ulaşmak için kömür, petrol ve doğalgaz kullanımının ani şekilde azaltılması, ormansızlaşmanın durdurulması ve karbon yakalama teknolojilerine yatırım yapılması gerektiğini belirtiyor. Ayrıca, sıcaklık artışının geçici olarak 1,5C'yi aşması durumunda bile, bunun getireceği ekstrem hava olayları, deniz seviyesi yükselmesi ve ekosistem kayıpları gibi risklerin yönetilmesi için adaptasyon önlemlerinin de güçlendirilmesi şart.
Küresel Politika Yetersiz: Liderlere Çağrı
Rapor, iklim değişikliğiyle mücadelenin sadece bir çevre meselesi değil, aynı zamanda küresel güvenlik ve ekonomi politikasının merkezine yerleşmesi gerektiğinin altını çiziyor. Özellikle gelişmekte olan ülkelerin iklim finansmanına erişimi konusunda adil bir düzenleme yapılmadığı sürece, küresel emisyon azaltım hedeflerinin gerçekçi olmayacağı ifade ediliyor.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, raporun açıklanmasının ardından yaptığı çağrıda, dünya liderlerini 'iklim krizine karşı harekete geçme konusunda daha fazla erteleme yapmamaya' davet etti. Guterres, özellikle G20 ülkelerinin, küresel emisyonların yüzde 80'inden sorumlu olduğunu hatırlatarak, bu ülkelerin 2030 yılına kadar kömür enerjisini aşamalı olarak kullanımdan kaldırması ve yenilenebilir enerji kapasitesini üç katına çıkarması gerektiğini söyledi.
Taraflar Konferansı (COP29) öncesinde yayımlanan rapor, müzakerecilerin önüne zorlu bir tablo koyuyor. Özellikle fosil yakıt sübvansiyonlarının kaldırılması, karbon fiyatlandırması ve temiz enerji yatırımlarının artırılması gibi konularda uzlaşma sağlanması bekleniyor. Ancak uzmanlar, mevcut jeopolitik gerilimlerin ve enerji krizinin, ülkelerin iklim taahhütlerinden geri adım atmasına neden olabileceği konusunda uyarıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu rapor, Türkiye'nin iklim politikalarını gözden geçirmesi gerektiğini bir kez daha ortaya koyuyor. Türkiye, Paris Anlaşması'nı 2021'de onaylamış olsa da, 2053 net sıfır hedefi ve ulusal katkı beyanı, mevcut emisyon artış hızıyla örtüşmüyor. Enerji ithalatında dışa bağımlı bir ülke olarak, yenilenebilir enerji yatırımları hem iklim hedefleri hem de cari açık açısından stratejik önem taşıyor. AB'nin karbon sınır düzenlemesi (SKDM) nedeniyle ihracatçı sektörlerin yeşil dönüşümü hızlandırması gerekiyor. Ayrıca, Türkiye'nin iklim değişikliğinin etkilerine karşı kırılganlığı (kuraklık, sel, orman yangınları) dikkate alındığında, bu küresel hedeflerin takipçisi olması yalnızca çevresel değil ekonomik ve toplumsal bir zorunluluk olarak öne çıkıyor.
