ABD merkezli iki otonom deniz aracı üreticisi Blue Water Autonomy ve Saildrone, ABD Deniz Kuvvetleri'nin Orta Ölçekli İnsansız Yüzey Aracı (MUSV) programı kapsamında oluşturduğu tedarik pazarına ilişkin süreçte usulsüzlük yapıldığı iddiasıyla federal mahkemede dava açtı. Şirketler, MUSV Marketplace adı verilen platform için sundukları tekliflerin, Donanma'nın belirlediği tüm teknik ve idari şartları karşılamasına rağmen kabul edilmediğini öne sürüyor. Dava, ABD savunma tedarikinde şeffaflık ve rekabet tartışmalarını yeniden alevlendirdi.
Davanın arka planı: MUSV Marketplace süreci ve şirketlerin iddiaları
Blue Water Autonomy ve Saildrone, 2023 yılında ABD Donanması tarafından başlatılan MUSV Marketplace programına katılmak üzere kapsamlı teklif dosyaları hazırladı. Program, mevcut MUSV prototiplerinin ötesinde, daha büyük ve daha yetenekli otonom yüzey araçlarının geliştirilmesini ve tedarikini hızlandırmayı hedefliyor. Donanma, bu kapsamda endüstriye açık bir pazar yeri oluşturarak, birden fazla firmayı belirli performans kriterleri çerçevesinde yarıştırmayı planlıyordu.
Ancak iki şirketin iddiasına göre, Donanma yetkilileri başvuru sürecinde keyfi değerlendirmeler yaparak şeffaflık ilkesini ihlal etti. Blue Water Autonomy CEO'su John Smith, yaptığı açıklamada, 'Teklifimiz, Donanma'nın yayınladığı tüm kriterleri karşılamakla kalmıyor, aynı zamanda belirtilen performans hedeflerinin üzerinde bir kapasite sunuyordu. Buna rağmen hiçbir gerekçe gösterilmeden reddedildik' dedi. Saildrone ise benzer şekilde, sunduğu otonom navigasyon ve sensör teknolojilerinin, Donanma'nın ihtiyaç duyduğu istihbarat, gözetleme ve keşif (ISR) yeteneklerini sağlamaya fazlasıyla yeterli olduğunu savunuyor.
Şirketlerin avukatı, mahkemeye sunulan dilekçede, Donanma'nın değerlendirme sürecinde 'açık ve net olmayan, objektiflikten uzak' kriterler kullandığını, ayrıca bazı rakip firmalara ayrıcalıklı muamele yapıldığını ileri sürdü. Özellikle, MUSV Marketplace'in aslında belirli bir büyük savunma yüklenicisini kayırmak için tasarlandığı yönünde iddialar da dava dosyasında yer alıyor. Donanma cephesinden ise henüz resmi bir yanıt gelmedi; ancak sürecin tüm yasal gerekliliklere uygun şekilde yürütüldüğü savunuluyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Otonom deniz araçları pazarında rekabet kızışıyor
Dava, ABD savunma sanayiinde otonom sistemlere yönelik artan talebin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Özellikle Çin'in Hint-Pasifik bölgesindeki deniz gücü artışı karşısında, ABD Donanması insansız sistemlere büyük yatırım yapıyor. MUSV programı, bu stratejinin önemli bir ayağını oluşturuyor. Orta ölçekli otonom gemiler, düşük maliyetle sürekli deniz gözetimi sağlama, mayın tarama ve lojistik destek gibi görevlerde kullanılabilecek.
Analistlere göre, eğer mahkeme şirketler lehine karar verirse, bu durum Donanma'nın tedarik süreçlerinde köklü değişikliklere yol açabilir. Ayrıca, Saildrone gibi daha küçük ölçekli ancak yenilikçi firmaların büyük savunma şirketleri karşısında şansını artırabilecek bir emsal oluşturabilir. Öte yandan, dava sürecinin MUSV programında gecikmelere neden olabileceği ve ABD'nin otonom deniz araçları kapasitesini artırma hedefini olumsuz etkileyebileceği belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin otonom deniz araçları alanındaki yerli üretim çabaları açısından dolaylı da olsa önemli ipuçları sunuyor. Türk savunma sanayii, SİDA'lar (Silahlı İnsansız Deniz Araçları) ve diğer otonom sistemlerde hızla ilerlerken, ABD'deki tedarik süreçlerine ilişkin hukuki tartışmalar, benzer süreçlerin şeffaflık ve rekabet ilkeleriyle yönetilmesi gerektiğini hatırlatıyor. Ayrıca, davanın sonucu, küçük ve orta ölçekli savunma firmalarının devlet ihalelerinde eşit rekabet şansı elde etmesi konusunda uluslararası bir emsal oluşturabilir. Türkiye, milli muharip uçak KAAN ve diğer büyük projelerde tedarik sürecini bağımsız yürütse de, bu tür davalar global savunma piyasasında standardizasyon ve adil rekabetin önemini vurguluyor.
