Bloomberg News, ABD ile İran arasında nükleer program ve yaptırımlar konusunda gizlice yürütülen müzakerelere ilişkin sızdırılmış bir mutabakat taslağının detaylarını yayımladı. Orta Doğu haber sitesi Middle East Eye tarafından da alıntılanan habere göre, taslak belge iki ülke arasında uzun süredir devam eden dolaylı görüşmelerin somut bir aşamaya geldiğini ortaya koyuyor. Sızdırılan bilgiler, tarafların uranyum zenginleştirme seviyeleri, yaptırımların kademeli olarak kaldırılması ve bölgesel güvenlik garantileri gibi kritik başlıklarda prensipte anlaşmaya yaklaştıklarını gösteriyor.
Sızdırılan taslağın içeriği neyi kapsıyor?
Bloomberg'in ulaştığı sızdırılmış belgeye göre, ABD ve İran arasındaki olası mutabakat dört ana başlıktan oluşuyor: İran'ın nükleer programının sınırlandırılması, ABD ve müttefiklerinin uyguladığı yaptırımların hafifletilmesi, bölgesel güvenlik düzenlemeleri ve taraflar arasında güven artırıcı adımlar. Haberde, taslağın İran'ın uranyum zenginleştirme seviyesini yüzde 3,67 ile sınırlamasını ve Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA) denetimlerine tam uyum sağlamasını öngördüğü belirtiliyor. Buna karşılık ABD'nin, petrol ve bankacılık sektörüne yönelik yaptırımları aşamalı olarak kaldırmayı ve İran'ın dondurulmuş varlıklarının bir kısmını serbest bırakmayı kabul ettiği ifade ediliyor.
Özellikle dikkat çeken bir detay, taslakta İran'ın Yemen'deki Husilere ve Lübnan'daki Hizbullah'a verdiği desteği sınırlandırmasına yönelik maddelerin de yer alması. Ancak bu maddelerin bağlayıcı olmadığı ve daha çok niyet beyanı şeklinde kaleme alındığı vurgulanıyor. Uzmanlar, belgenin henüz imzaya hazır olmadığını ve son halinin verilmesi için tarafların daha fazla müzakere yapması gerektiğini kaydediyor. Haberde ayrıca, taslağın Haziran 2025'te Umman'ın başkenti Maskat'ta yapılan bir tur görüşmenin ardından hazırlandığı, ancak İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'nin helikopter kazasında hayatını kaybetmesi ve ABD'de başkanlık seçimleri nedeniyle sürecin yavaşladığı ifade ediliyor.
Bölgesel ve küresel yankılar
Anlaşma taslağının sızdırılması, Orta Doğu'da dengeleri yeniden şekillendirme potansiyeli taşıyor. İsrail, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ABD müttefiki ülkeler, İran'la yapılacak herhangi bir anlaşmanın bölgesel güvenliklerini tehlikeye atabileceği endişesini uzun süredir dile getiriyor. Özellikle İsrail'in, İran'ın nükleer tesislerine yönelik askeri seçenekleri masada tuttuğu biliniyor. Öte yandan, Çin ve Rusya'nın İran'la yakın ilişkileri nedeniyle anlaşma sürecini yakından izlediği, ABD'nin Orta Doğu'dan çekilme algısını dengelemeye çalıştığı belirtiliyor. Ekonomi cephesinde ise, yaptırımların hafifletilmesi halinde İran'ın petrol üretimini artırabileceği ve küresel enerji piyasalarında arz fazlası yaratabileceği tahmin ediliyor. Ancak taslağın henüz resmi bir anlaşma olmadığı ve ABD Kongresi'nin onayı gerektiği için önünde ciddi engeller bulunduğu hatırlatılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasında olası bir mutabakat, Türkiye için hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor. Yaptırımların hafifletilmesi, Türkiye'nin enerji ithalatında önemli bir kalem olan İran doğalgaz ve petrolüne erişimini kolaylaştırabilir, aynı zamanda iki ülke arasındaki ticaret hacmini artırabilir. Ancak İran'ın bölgesel nüfuzunun meşrulaşması, özellikle Suriye, Irak ve Yemen'de Türkiye'nin çıkarlarıyla çatışabilecek senaryoları beraberinde getirebilir. Türk dış politikası, bu süreci dengeleme ve bölgesel istikrara katkıda bulunma açısından dikkatli bir pozisyon almak zorunda kalabilir.
