Birleşik Krallık'ta şirket satın almalarının yüzde 41'inde, duyurudan önce anormal işlem hacimleri tespit edildi. Financial Conduct Authority (FCA) tarafından yayımlanan yıllık verilere göre, bu oran tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Özellikle 2023 yılında, ülke genelinde artan satın alma ve birleşme dalgası, piyasa güvenini zedeleyen bu eğilimi daha da belirgin hale getirdi. Uzmanlar, içeriden bilgi ticareti veya piyasa manipülasyonu şüphelerini artıran bu verilerin, düzenleyici kurumlar için önemli bir uyarı olduğunu vurguluyor.
Artan satın alma dalgası ve şüpheli işlemler
FCA'nın raporuna göre, 2023 yılında Birleşik Krallık'ta gerçekleşen devralmaların neredeyse yarısında, duyuru öncesinde hisse senedi fiyatlarında veya işlem hacimlerinde istatistiksel olarak anormal hareketler gözlendi. Bu oran, 2022'de yüzde 35, 2021'de ise yüzde 30 seviyesindeydi. Özellikle teknoloji, sağlık ve enerji sektörlerindeki büyük satın almalar, bu eğilimin başını çekiyor. FCA yetkilileri, piyasa gözetim sistemlerinin geliştirildiğini ancak yine de bu tür işlemlerin tespit edilmesinin zorlaştığını belirtiyor.
Raporda ayrıca, şüpheli işlemlerin sadece devralma öncesinde değil, devralma sonrasında da görüldüğü, ancak en yoğun dönemin duyuru öncesi 5 iş günü olduğu ifade ediliyor. Bu durum, yatırımcıların içeriden bilgiye erişim sağladığı veya bu bilgiyi kullandığı yönündeki endişeleri güçlendiriyor. FCA, bu tür işlemlere karşı 2023 yılında 15 milyon sterlinin üzerinde para cezası uyguladı, ancak bu cezaların caydırıcılığının sınırlı olduğu eleştirileri yapılıyor.
Küresel boyut ve düzenleyici zorluklar
Birleşik Krallık'taki bu durum, küresel piyasalarda yankı uyandırdı. ABD ve Avrupa Birliği'nde de benzer eğilimler gözlemlenirken, özellikle halka açık şirketlerin satın alınması sürecinde şeffaflık eksikliği tartışma konusu oldu. Uzmanlar, küresel ölçekte piyasa gözetim sistemlerinin daha uyumlu hale getirilmesi gerektiğini savunuyor. FCA'nın verileri, aynı zamanda birleşme ve devralma süreçlerinde rekabet hukuku ihlallerine de işaret ediyor. Büyük ölçekli devralmaların piyasa yoğunlaşmasını artırdığı ve bunun da küçük yatırımcılar aleyhine sonuçlar doğurduğu belirtiliyor.
Bununla birlikte, bazı analistler, artan şüpheli işlemlerin sadece içeriden bilgi ticaretiyle değil, aynı zamanda hedge fonların ve algoritmik ticaret sistemlerinin daha hızlı tepki vermesiyle de açıklanabileceğini ifade ediyor. Ancak FCA, bu argümanları ikna edici bulmuyor ve yeni düzenlemeler üzerinde çalıştığını duyurdu. Özellikle, devralma öncesi dönemde hisse senedi takası yapan yatırımcıların daha sıkı izlenmesi planlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'nin gelişmekte olan piyasaları ve son dönemde artan yabancı yatırımcı ilgisi, Birleşik Krallık'taki bu eğilimin benzerinin Türkiye'de de görülebileceği endişesini doğuruyor. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) ve Borsa İstanbul'un piyasa gözetim sistemleri, FCA kadar gelişmiş olmasa da, özellikle devralma duyuruları öncesinde yaşanan fiyat hareketlerine karşı dikkatli olunması gerekiyor. Türkiye'de 2023'te gerçekleşen bazı büyük satın almalarda benzer anormal işlemler rapor edilmişti. Bu durum, Türkiye'nin uluslararası yatırımcı güvenini koruması için düzenleyici çerçevesini güçlendirmesi gerektiğine işaret ediyor. Ayrıca, bu tür piyasa bozucu eylemler, portföy yatırımlarının oynaklığını artırarak Türk Lirası üzerinde baskı oluşturabilir. Bu nedenle, SPK'nın Birleşik Krallık örneğinden ders çıkararak erken uyarı mekanizmalarını devreye sokması faydalı olacaktır.
