Rusya'nın göçmenlere yönelik baskıları ve vize politikalarını sertleştirmesi, Orta Asya'dan Avrupa'ya uzanan işçi akışında köklü bir dönüşüme yol açtı. Öyle ki bugün Birleşik Krallık Çiftliklerinde çalışan mevsimlik işçilerin neredeyse dörtte üçünü Özbekistan, Tacikistan ve Kırgızistan gibi ülkelerden gelenler oluşturuyor. İngiltere'nin Seasonal Worker (Mevsimlik İşçi) vizesine başvuranlar arasında Orta Asyalıların payı hızla yükselirken, bu durum Britanya tarım sektörü için hayati bir iş gücü kaynağı haline geldi.
Rusya'nın kapıları kapanınca Orta Asyalılar İngiltere'ye yöneldi
Resmi verilere göre, 2022 itibarıyla Birleşik Krallık'ta mevsimlik tarım işçisi olarak çalışanların yaklaşık %75'i Orta Asya kökenli. Bu oran 2019'da yalnızca %8 düzeyindeydi. Değişimin en önemli nedeni, Rusya'nın Ukrayna savaşı sonrasında göçmen işçilere yönelik kısıtlamaları artırması. Rusya uzun yıllar boyunca Özbek, Tacik, Kırgız ve diğer Orta Asya cumhuriyetlerinden gelen milyonlarca işçi için birincil varış noktasıydı. Ancak savaşın ardından Moskova'nın vize prosedürlerini zorlaştırması, yabancı düşmanlığı atmosferinin tırmanması ve rubledeki değer kaybı, Orta Asyalı işçileri alternatif arayışına itti. Aynı dönemde Birleşik Krallık, Brexit sonrası tarım sektöründe yaşanan iş gücü açığını kapatmak için mevsimlik işçi programını genişletti. 2022'de 30 bin olan vize kotası 2023'te 45 bine, 2024'te ise 47 bine yükseltildi. Üstelik İngiliz hükümetinin vize başvuru sürecini kolaylaştırması ve 6 aylık çalışma izni veren programın ücretlerinin rekabetçi olması, Orta Asyalıları cezbetti. Birleşik Krallık'ta tarım işçileri saat başına yaklaşık 11.5 sterlin kazanırken, bu miktar Özbekistan'da ortalama aylık gelirin neredeyse iki katına denk geliyor. İngiltere Çalışma ve Emeklilik Bakanlığı'nın raporuna göre, 2023 yılında Tarım Vizeleriyle gelenlerin %72'si Özbekistan, %11'i Tacikistan ve %7'si Kırgızistan vatandaşıydı. Geri kalanı Ukrayna, Hindistan ve Nepal gibi ülkelerden oluşuyordu. Bu dönüşüm, Britanya çiftliklerinde bir 'Orta Asya devrimi' yaşandığını gösteriyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Emek göçünde yeni eksen
Bu akış sadece İngiliz tarımını dönüştürmekle kalmıyor, aynı zamanda Avrasya'da emek göçü haritasını yeniden çiziyor. Rusya uzun yıllar boyunca Orta Asya'daki işsizliği emerek bölgede sosyal istikrarı sağlayan bir sünger işlevi görüyordu. Ancak Moskova'nın göçmen politikasındaki ani dönüş, bu mekanizmayı bozdu. Özbekistanlı bir işçi artık Moskova yerine Londra'yı tercih ediyor. Benzer şekilde Tacikistan ve Kırgızistan'dan da binlerce kişi Birleşik Krallık'a yöneliyor. Bu durum, Orta Asya ekonomileri için iki yönlü bir etki yaratıyor; bir yandan yurtdışından gelen döviz havaleleri artıyor (Özbekistan'da GSYH'nın %12'si), diğer yandan yetişmiş iş gücünün Batı'ya kayması Rusya'nın bölge üzerindeki yumuşak gücünü zayıflatıyor. Birleşik Krallık'ın bu yeni işgücü kaynağı sayesinde tarım üretimini sürdürebilmesi, Brexit sonrası 'gıda güvenliği' endişelerini de bir ölçüde gideriyor. Ancak uzmanlar, bu modelin sürdürülebilir olup olmadığını sorguluyor; İngiltere'de mevsimlik işçilere yönelik barınma ve sağlık hizmetlerindeki eksiklikler, ayrıca kısa vadeli vizeler nedeniyle işçilerin sendikal haklardan mahrum kalması, uzun vadede sorunlara yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Orta Asya emek göçünün İngiltere'ye kayması Türkiye açısından doğrudan değilse de dolaylı etkiler barındırıyor. Türkiye, Orta Asya cumhuriyetleriyle tarihsel, kültürel ve ekonomik bağlara sahip. Özbekistan ve Tacikistan gibi ülkelerden Türkiye'ye de yönelik bir iş gücü akışı mevcut ancak İngiltere'nin cazip ücret politikaları karşısında Türkiye rekabet avantajını kaybedebilir. Ayrıca Rusya'nın Orta Asya'dan gelen işçileri kaybetmesi, Moskova'nın bölgedeki nüfuzunu zayıflatırken Türkiye'nin Orta Asya ile ticari ve kültürel işbirliğini derinleştirmesi için bir fırsat penceresi açabilir. Öte yandan, Avrupa Birliği'nin de benzer iş gücü açıklarıyla karşı karşıya olduğu düşünüldüğünde, Türkiye'nin Orta Asya ile iş gücü anlaşmalarını güncellemesi ve bu ülkelerle olan vizelerini kolaylaştırması stratejik bir kazanım sağlayabilir.
