Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer, pazartesi günü yaptığı açıklamada, 16 yaş altındaki çocukların TikTok, Instagram ve YouTube gibi sosyal medya platformlarına erişimini yasaklamayı hedeflediklerini duyurdu. Bu girişim, dünya genelinde çocukları çevrimiçi zararlardan korumak için artan baskının bir parçası olarak geliyor. Avustralya’nın benzer bir yasağı kısa süre önce yürürlüğe koyması, küresel bir trendin habercisi oldu. Starmer, hükümetinin çocukların ruh sağlığı ve güvenliği üzerindeki endişeleri gidermek için ‘kararlı adımlar atacağını’ söyledi. Raporlara göre, yasağın kapsamı ve uygulama takvimi henüz netleşmezken, teknoloji şirketlerinin bu düzenlemeye nasıl uyum sağlayacağı merak konusu.
Gelişmenin arka planı
Birleşik Krallık, çocukları çevrimiçi ortamda korumak için uzun süredir çeşitli önlemler alıyor. Şu anda yürürlükte olan Çevrimiçi Güvenlik Yasası, sosyal medya platformlarına zararlı içerikleri kaldırma yükümlülüğü getiriyor ancak yaş sınırlaması konusunda doğrudan bir düzenleme içermiyor. Starmer’in açıklaması, Birleşik Krallık’ın bu alandaki mevzuatını daha da ileriye taşıma niyetini gösteriyor. Avustralya’nın geçtiğimiz aylarda kabul ettiği yasa, dünyada bu kapsamda en katı yasaklardan biri olarak dikkat çekiyor. Avustralya yasası, 16 yaş altındaki kullanıcıların TikTok, Instagram, YouTube ve diğer büyük platformlara erişimini tamamen yasaklarken, uyumsuzluk durumunda platformlara ciddi para cezaları uyguluyor.
Ancak bazı eleştirmenler, bu tür yasakların çocukların ifade özgürlüğünü kısıtlayabileceğini ve sansür etkisi yaratabileceğini savunuyor. Özellikle eğitim amaçlı içeriklere erişimin engellenmesi, muhalif seslerin en büyük endişeleri arasında. Ayrıca, yasağın uygulanabilirliği de sorgulanıyor; yaş doğrulama sistemlerinin etkinliği ve çocukların VPN gibi araçlarla kısıtlamaları aşma olasılığı, hükümetin önünde büyük bir engel olarak duruyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Birleşik Krallık’ın bu adımı, küresel çapta çocukların çevrimiçi güvenliği konusunda bir domino etkisi yaratabilir. Avustralya ve Birleşik Krallık’ın ardından, Avrupa Birliği ve Kanada gibi diğer ülkelerin de benzer düzenlemeleri değerlendirdiği biliniyor. Özellikle AB’nin Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kapsamında çocukların korunmasına yönelik ek tedbirler alması bekleniyor. Ancak teknoloji şirketleri, bu tür yasakların ‘dijital pazarları böleceğini’ ve küresel internetin parçalanmasına yol açacağını ileri sürüyor. Facebook ve Instagram’ın sahibi Meta, yaptığı açıklamada, yasak yerine daha iyi ebeveyn denetim araçları ve yaşa uygun deneyimler sunulmasının daha etkili olacağını savundu.
Diğer yandan, Çin gibi ülkelerde halihazırda katı sosyal medya sınırlamaları bulunuyor; Çin, 18 yaş altı kullanıcıların günlük kullanım süresini sınırlamış durumda. Bu durum, demokratik ülkelerin otoriter rejimlerle benzer düzenlemeler yapmasının etik tartışmalara yol açabileceğini gösteriyor. Uzmanlara göre, yasak değil, eğitim ve bilinçlendirme odaklı bir yaklaşım daha sağlıklı sonuçlar verebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’de de çocukların sosyal medyada korunması gündemde olsa da, henüz bu kapsamda bir yasak bulunmuyor. Ancak Birleşik Krallık ve Avustralya’nın bu adımları, Türkiye’deki benzer tartışmaları tetikleyebilir. TBMM’de geçtiğimiz yıllarda sosyal medyaya yönelik düzenlemeler yapılmış, ancak çocuklara özel bir yaş sınırlaması getirilmemişti. Küresel trendin Türkiye’ye yansıması halinde, özellikle sosyal medya platformlarının Türkiye’deki faaliyetleri daha sıkı denetlenebilir. Bununla birlikte, Türkiye’nin dijital altyapısı ve ifade özgürlüğü hassasiyetleri göz önüne alındığında, salt yasakçı bir yaklaşımın toplumsal kabul görmesi zor görünüyor. Türkiye, mevcut BTK düzenlemeleri ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın çalışmaları ile daha dengeli bir model izleyebilir.
