Singapur'da 2 binden fazla küçük ölçekli perakendeci, ülkenin zorunlu içki ambalajı geri dönüşüm planı kapsamına girmeyen içki stoklarını eritmek için ek süre başvurusunda bulundu. Yetkililer, şu ana kadar işleme alınan 1.600'den fazla başvurunun yaklaşık yüzde 85'inin onaylandığını açıkladı. Başvurular, BCRS (Beverage Container Return Scheme) dışında kalan içecek kaplarına ilişkin stokların satışına devam edilebilmesi için yapıldı.
Gelişmenin arka planı
Singapur, içecek ambalajlarının geri dönüşümünü artırmak amacıyla 2024 yılında BCRS'yi başlattı. Plan kapsamında, 150 ml ile 3 litre arasındaki plastik ve metal içecek kapları için depozito iadesi uygulanıyor. Ancak bazı küçük perakendeciler, stoklarında bulunan ve yeni sisteme kaydolmamış ürünler için geçiş sürecinde sıkıntı yaşadı. Yetkililer, bu işletmelerin mağdur olmaması için ek süre tanınmasına karar verdi.
Ulusal Çevre Ajansı (NEA) verilerine göre, başvuruların çoğu küçük ve orta ölçekli işletmelerden geldi. Başvuruların işlenmesi devam ederken, onaylanan işletmelere stoklarını belirli bir tarihe kadar satma izni verildi. Onaylanmayan başvurular için ise ek belge talebi veya itiraz süreci işletiliyor.
BCRS, içecek kaplarının toplanması ve geri dönüştürülmesi için üreticiler ve perakendeciler arasında ortak bir sorumluluk mekanizması oluşturuyor. Sistem, tüketicilerin kapları iade etmeleri karşılığında küçük bir depozito ücreti almalarını sağlıyor. Bu sayede geri dönüşüm oranlarının artırılması hedefleniyor. Ancak geçiş döneminde, özellikle küçük esnafın uyum maliyetleri ve stok yönetimi konusunda zorluklar yaşadığı belirtiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Singapur'un BCRS uygulaması, Asya-Pasifik bölgesinde genişletilmiş üretici sorumluluğu (EPR) modellerinin yaygınlaşmasının bir örneği. Benzer sistemler Güney Kore, Japonya ve Tayvan'da da uygulanıyor. Avrupa Birliği'nde ise 2029'a kadar tüm üye ülkelerde depozito iade sistemlerinin kurulması zorunlu hale gelecek. Bu tür düzenlemeler, plastik atık krizine karşı küresel çözüm arayışlarının parçası olarak görülüyor.
Küçük perakendecilerin uyum sürecinde yaşadığı zorluklar, gelişmekte olan ülkeler için de ders niteliğinde. Türkiye'de de benzer bir depozito yönetim sistemi (DYS) 2022'den bu yana kademeli olarak uygulanıyor. Türkiye'deki sistem, plastik, cam ve alüminyum içecek ambalajlarını kapsıyor ve 2025'e kadar tüm ülke çapında yaygınlaştırılması planlanıyor. Singapur'daki ek süre tartışmaları, Türkiye'deki geçiş sürecinde küçük işletmelerin karşılaşabileceği sorunlara ışık tutabilir.
Uzmanlar, bu tür çevre düzenlemelerinin başarısının, küçük işletmelere sağlanan destek ve esneklikle doğrudan ilişkili olduğunu vurguluyor. Aksi halde, kayıt dışılık veya stok eritme baskısı gibi istenmeyen sonuçlar ortaya çıkabiliyor. Singapur'un başvuru sürecini şeffaf yürütmesi ve yüksek onay oranı, işletmelerin sisteme adaptasyonunu kolaylaştırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Singapur'da BCRS dışı içki stokları için ek süre tanınması, Türkiye'nin 2022'den beri uyguladığı Depozito Yönetim Sistemi (DYS) için önemli bir emsal teşkil ediyor. Türkiye'de de küçük perakendeciler, sisteme geçişte stok ve maliyet sorunları yaşayabilir. Singapur'un başvuru ve onay mekanizması, Türkiye'deki geçiş sürecinde esnafın mağduriyetini önlemek için model alınabilir. Ayrıca, Türkiye'nin AB'ye uyum sürecinde çevre mevzuatını sıkılaştırması, benzer esneklikleri gündeme getirebilir. Bu gelişme, Türkiye'nin atık yönetimi politikalarında küçük işletme dostu yaklaşımların gerekliliğini gösteriyor.
