ABD yönetimi, aralarında Hindistan'ın da bulunduğu 20 ülkeden ithal edilen belirli özel ilaçlara uygulanan tarifeleri sıfırlama kararı aldı. Sıfır gümrük vergisi oranından yararlanacak ürünler arasında nadir hastalıklar için ruhsatlandırılmış tüm ilaçlar, kısırlık tedavileri, hücre tedavileri, gen tedavileri, antikor-ilaç konjugatları (ADC'ler) ve hayvan ilaçları yer alıyor. Bu ilaçların bileşenleri de aynı şekilde yüzde sıfır tarife oranına tabi olacak.
Kararın arka planı ve kapsamı
ABD'nin bu adımı, Kovid-19 salgını sonrasında küresel ilaç tedarik zincirinde yaşanan kırılganlıklara ve artan maliyetlere yanıt olarak değerlendiriliyor. Özellikle nadir hastalıklar ve kişiselleştirilmiş tıp alanındaki tedavilere erişimi kolaylaştırmak isteyen Washington, söz konusu ürünlerin üretiminde kritik rol oynayan ülkelerle ticareti serbestleştirmeyi hedefliyor. Hindistan, dünyanın en büyük jenerik ilaç üreticisi ve aynı zamanda karmaşık biyolojik ürünlerde de hızla büyüyen bir oyuncu. Son yıllarda Hintli firmalar, ADC'ler ve gen tedavileri gibi ileri teknoloji ürünlerinde küresel pazarda paylarını artırıyordu. Tarifelerin sıfırlanması, bu ürünlerin ABD pazarına girişini ucuzlatarak Hintli üreticilere rekabet avantajı sağlayabilir.
Kararın kapsamı oldukça geniş tutuldu. Nadir hastalıklar için geliştirilen ilaçlar, genellikle yüksek Ar-Ge maliyeti ve düşük hasta popülasyonu nedeniyle yüksek fiyatlı oluyor. Bu ilaçlara uygulanan gümrük vergilerinin kaldırılması, ABD'deki hastalar için maliyetleri düşürebileceği gibi, üretici ülkelerdeki ihracatçıların da ABD pazarına daha kolay erişmesini sağlayacak. Kısırlık tedavileri de benzer şekilde yüksek maliyetli ve hassas üretim süreçleri gerektiriyor. Hücre ve gen tedavileri ise kişiselleştirilmiş tıbbın öncüsü konumunda; bu alandaki tarife engellerinin kaldırılması, klinik uygulamaların yaygınlaşmasını hızlandırabilir.
Antikor-ilaç konjugatları (ADC'ler), kanser tedavisinde kullanılan ve antikorların hedefli özelliğini sitotoksik ilaçlarla birleştiren yenilikçi bir yaklaşım. Bu ürünlerin bileşenlerinin de sıfır tarifeye tabi tutulması, tedarik zincirinin her aşamasında maliyet baskısını azaltacak. Hayvan ilaçları ise gıda güvenliği ve hayvan sağlığı açısından stratejik öneme sahip. ABD, bu adımla hem kendi iç pazarındaki ilaç fiyatlarını dengelemeyi hem de müttefikleriyle ticari bağlarını güçlendirmeyi amaçlıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Karar, ABD'nin ticaret politikasında son dönemde görülen korumacı eğilimlerin bir istisnası gibi duruyor. Çin ile yaşanan ticaret savaşları ve Avrupa Birliği'ne yönelik çelik-alüminyum tarifeleri düşünüldüğünde, ilaç sektöründeki bu serbestleşme adımı dikkat çekici. Ancak ABD'nin özellikle stratejik gördüğü sektörlerde seçici davrandığı ve kendi ilaç sanayisini güçlendirmeyi öncelediği biliniyor. Bu hamle, Hintli ilaç devlerinin yanı sıra İsrail, İrlanda, Singapur gibi ileri ilaç üretim merkezlerine de yarayabilir. 20 ülkenin tam listesi henüz açıklanmadı; ancak Hindistan'ın yanı sıra bazı Avrupa ülkeleri ve Asya ülkelerinin de yer aldığı tahmin ediliyor.
Küresel ilaç tedarik zinciri, pandemi sonrası dönemde yeniden şekilleniyor. ABD, Çin'e olan bağımlılığını azaltmak için Hindistan ve diğer ülkelerle işbirliğini artırıyor. Tarifelerin sıfırlanması, bu stratejinin bir parçası olarak görülebilir. Öte yandan, Dünya Ticaret Örgütü kuralları çerçevesinde bu tür bir tarife muafiyetinin ayrımcı olup olmadığı tartışma konusu. ABD, muafiyeti belirli ürün gruplarıyla sınırlı tutarak ve tüm ülkelere açık hale getirerek olası itirazların önüne geçmeye çalışıyor olabilir. Ancak listedeki 20 ülkenin seçimi, jeopolitik ve ekonomik öncelikleri yansıtıyor.
İlaç sektörü uzmanları, bu kararın kısa vadede fiyatları düşürebileceğini, ancak uzun vadede etkisinin belirsiz olduğunu belirtiyor. Zira ABD'de ilaç fiyatlandırması büyük ölçüde aracı kuruluşlar ve sigorta sistemleri tarafından belirleniyor; gümrük vergisinin kaldırılması doğrudan hasta faturasına yansımayabilir. Yine de üreticiler için maliyet avantajı sağlayacağı kesin. Hint ilaç sanayi, bu kararı olumlu karşıladı; sektör temsilcileri, ABD pazarına erişimin artmasının yatırımları teşvik edeceğini söylüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin özel ilaçlarda tarifeleri sıfırladığı 20 ülke listesinde Türkiye'nin olup olmadığı henüz netleşmedi. Eğer Türkiye listede yer alırsa, özellikle son yıllarda büyüyen yerli biyoteknoloji ve ilaç sanayii için ABD pazarına erişim kolaylaşabilir. Ancak Türkiye'nin ilaç ihracatı ağırlıklı olarak jenerik ilaçlardan oluşuyor; bu karar daha çok yenilikçi tedavileri kapsıyor. Yine de Türk firmalarının ADC ve gen tedavisi alanındaki yatırımları göz önüne alındığında, olası bir muafiyet uzun vadede rekabet gücünü artırabilir. Karar, küresel ilaç tedarik zincirinde yaşanan kaymanın bir göstergesi; Türkiye'nin bu zincirde üst sıralara çıkması için Ar-Ge ve üretim kapasitesini güçlendirmesi gerekiyor.
