ABD'de bilim insanları, Donald Trump'ın ikinci başkanlık döneminde hayata geçirmeyi planladığı araştırma bütçesi kesintilerine karşı ayaklandı. 'Stand Up for Science' (Bilim İçin Ayağa Kalk) hareketinin kurucusu Colette Delawalla, yeni düzenlemenin 'açıkça faşist' olduğunu belirterek, hibe harcamalarının sıkı denetim altına alınmasının ABD bilim ekosistemini çökerteceğini söyledi. Delawalla, Washington'dan dönerken havaalanında yaptığı açıklamada, 'Kuralın amacı faşizmdir; bilimsel bağımsızlığı yok etmek ve kontrolü ele geçirmektir' ifadelerini kullandı.
Kesinti Planının Ayrıntıları
Trump yönetimi, federal araştırma fonlarının kullanımını sıkılaştırmayı ve özellikle iklim değişikliği, COVID-19 aşıları, çeşitlilik çalışmaları gibi 'politik' görülen alanlardaki projelere fon sağlamayı durdurmayı hedefliyor. Önerilen düzenleme, Ulusal Bilim Vakfı (NSF), Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) ve Enerji Bakanlığı gibi kurumların bütçelerinde yüzde 30'a varan kesintiler öngörüyor. Bilim insanları bu durumun, ABD'nin küresel bilimsel liderliğine darbe vuracağını ve yeni nesil araştırmacıları caydıracağını belirtiyor.
Delawalla'nın öncülüğündeki hareket, geçtiğimiz hafta Washington'da binlerce bilim insanının katıldığı bir protesto düzenledi. Göstericiler, 'Bilim kurtarır', 'Araştırmayı destekle' ve 'Faşizme hayır' yazılı dövizler taşıdı. Eylemciler, Kongre üyelerine mektuplar göndererek planı durdurmaları çağrısında bulundu.
Bilim Toplumundan Tepkiler
Önde gelen üniversitelerden Nobel ödüllü fizikçi Michael Green, kesintilerin 'berbat bir fikir' olduğunu söyledi: 'Bu, sadece ABD bilimi değil, dünya bilimi için de bir trajedi olur. Çünkü pek çok küresel araştırma ABD fonlarına dayanıyor.' Benzer şekilde, Stanford Üniversitesi'nden epidemiyolog Dr. Sarah Johnson, COVID-19 pandemisinde aşı geliştirilmesini sağlayan kamu yatırımlarının bu tip kısıtlamalar olmasaydı mümkün olamayacağını hatırlattı.
Bilimsel yayıncılık alanında da endişeler büyük. Doğa ve Bilim gibi prestijli dergiler, Trump planını 'bilimsel sansür' olarak nitelendiren başyazılar yayımladı. Harvard Üniversitesi araştırma ofisi, federal fon kesintilerinin eyalet ekonomisine yıllık 2 milyar doların üzerinde kaybettirebileceğini hesapladı. Bu durum, özellikle biyoteknoloji ve yapay zeka alanında Çin ile rekabeti zorlaştıracak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'deki bilim fonlaması krizinin Türkiye'ye doğrudan yansıması sınırlı olsa da, dolaylı etkileri önemli. ABD-Çin teknoloji rekabetinde ABD'nin zayıflaması, Türkiye'nin alternatif teknoloji ortaklıkları arayışını hızlandırabilir. Ayrıca, Türk bilim insanlarının ABD'de yürüttüğü ortak projeler tehlikeye girebilir. Türkiye'nin, milli teknoloji hamlesi kapsamında kendi Ar-Ge kaynaklarını güçlendirmesi gerekliliği bir kez daha ortaya çıkıyor. Diğer yandan, ABD'deki bilimsel özgürlük tartışmaları, Türkiye'de akademik özgürlük ve bilimsel bağımsızlık konularının uluslararası bağlamda tartışılmasına zemin hazırlayabilir.
