ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, bu hafta dünyanın en büyük ekonomilerinin maliye bakanlarıyla bir araya gelerek İran'a yönelik ekonomik baskıyı artırmak için destek arayacak. Ancak Washington'un ticaret ortaklarına uyguladığı yeni gümrük tarifeleri, müttefikler arasında gerilimi tırmandırmış durumda. G20 maliye bakanları toplantısı öncesinde Bessent'in gündeminde, İran'ın petrol ihracatını hedef alan yaptırımların sıkılaştırılması ve Tahran'ın nükleer programı konusunda uluslararası konsensüsün güçlendirilmesi yer alıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Bessent'in G20'deki diplomasi trafiği, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikasını yeniden canlandırmasının ardından geliyor. Trump, ocak ayında göreve başlamasından kısa süre sonra İran'a yönelik yaptırımları sıkılaştırma talimatı vermişti. Bu kapsamda Hazine Bakanlığı, İran'ın petrol satışlarından elde ettiği geliri kesmeyi ve ülkenin nükleer programını finanse etme kabiliyetini sınırlamayı hedefliyor.
Ancak ABD'nin bu hamleleri, özellikle Avrupalı müttefikleriyle arasında yeni bir gerilim kaynağı oluşturdu. Washington'un çelik ve alüminyuma getirdiği yüzde 25'lik gümrük vergileri ve otomotiv sektörüne yönelik tehditleri, Avrupa Birliği ve diğer ticaret ortaklarının tepkisini çekiyor. Fransa ve Almanya, ABD'nin ticaret politikalarını 'kabul edilemez' olarak nitelendirirken, bu durumun İran konusunda iş birliğini zayıflatabileceği endişesini dile getiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran dosyası, G20 ülkeleri arasında derin görüş ayrılıklarına yol açan konulardan biri. Rusya ve Çin, Tahran'la yakın ekonomik ve enerji ilişkileri sürdürürken, Batılı ülkeler İran'ın nükleer faaliyetlerinden endişe duyuyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) son raporlarına göre, İran uranyum zenginleştirme kapasitesini artırmaya devam ediyor. Bu durum, Tahran'ın nükleer silah üretme potansiyeline ilişkin kaygıları yeniden gündeme getiriyor.
Bessent'in G20'deki mesajı, İran yaptırımlarına katılımın yalnızca ABD'nin değil, küresel güvenliğin de çıkarına olduğu yönünde. Ancak uzmanlar, tarife savaşlarının bu mesajın etkisini zayıflatabileceğini belirtiyor. Londra merkezli Chatham House Araştırma Enstitüsü'nden Doç. Dr. Sanam Vakil, "ABD müttefiklerinden İran konusunda destek beklerken aynı anda onların ekonomilerine darbe vuruyor. Bu tutarsızlık, Washington'un güvenilirliğini zedeliyor" ifadelerini kullanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran'la komşu olması ve enerji ithalatında Tahran'a bağımlılığı nedeniyle bu gelişmeleri yakından izliyor. ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları sıkılaştırması, Türkiye'nin enerji ticaretini doğrudan etkileyebilir. Öte yandan, Türkiye'nin NATO müttefiki olarak ABD ile ilişkileri, tarife gerilimleri ve İran politikası bağlamında hassas bir denge gerektiriyor. Ankara, İran'a yönelik yaptırımlara tam olarak katılmamakla birlikte, nükleer müzakerelerde diyalogdan yana bir tutum benimsiyor. Bu nedenle, G20'de alınacak kararlar Türkiye'nin bölgesel enerji politikalarını ve Batı ile ilişkilerini şekillendirebilir.
