Batı Asya'da gerilim tırmanıyor. İran, dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in cenazesini, doğduğu kent Meşhed'deki İmam Rıza Türbesi'nde düzenlenen törenle toprağa verdi. Hamaney'in bayrağa sarılı tabutu, türbeye taşınırken binlerce kişi ellerinde Kuran ve Hamaney posterleriyle sokakları doldurdu. Ancak cenaze töreni devam ederken, ABD ile İran arasında yeni bir çatışma dalgası patlak verdi. İran devlet medyası, Basra Körfezi'nde ABD savaş gemilerine ait insansız hava araçlarının düşürüldüğünü duyururken, Pentagon ise İran'ın Umman Denizi'nde bir ABD ticari gemisine el koyduğunu açıkladı. Bu gelişmeler, Hamaney'in ölümünün ardından İran'da yaşanan liderlik krizinin bölgesel istikrarı daha da kırılgan hale getirdiğini gösteriyor.
Hamaney'in cenazesi ve İran'da iç siyaset
Ali Hamaney, uzun süren bir hastalığın ardından 26 Eylül'de Tahran'da hayatını kaybetti. 85 yaşındaki lider, 1989'dan bu yana İran'ın en üst dini ve siyasi otoritesiydi. Cenaze töreni, İran'ın dini merkezi Kum'un ardından başkent Tahran'da düzenlenen büyük bir kalabalık önünde gerçekleşti. Daha sonra naaşı, doğduğu şehir olan Meşhed'e getirildi. Burada İmam Rıza Türbesi önünde toplanan on binlerce kişi, Hamaney için dua etti. İran devlet televizyonu, cenaze sırasında halkın gözyaşları içinde sloganlar attığını gösterdi. Ancak güvenlik güçleri, göstericiler arasında Hamaney'in politikalarını eleştiren küçük grupların da bulunduğu ve bunların sert bir şekilde dağıtıldığı bildirildi. Hamaney'in halefi henüz belirlenmiş değil. Uzmanlar Meclisi, yeni bir lider seçmek üzere toplanacak ancak sürecin aylar sürebileceği ifade ediliyor.
ABD ile çatışmalar bölgeyi karıştırıyor
İran ile ABD arasındaki gerilim, Hamaney'in ölümünün ardından yeni bir boyut kazandı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, İran Devrim Muhafızları'na ait botlar, Hürmüz Boğazı yakınlarında bir ABD savaş gemisine yaklaştı ve güvenli mesafeyi ihlal etti. ABD savaş gemisi, uyarı atışı yaparak botları uzaklaştırdı. Buna karşılık İran, ABD'ye ait bir MQ-9 Reaper İHA'sını hava sahasını ihlal ettiği gerekçesiyle düşürdüğünü duyurdu. ABD ise İHA'nın uluslararası hava sahasında olduğunu savundu. Dahası, İran'ın Umman Denizi'nde bir ABD bandıralı ticari gemiye el koyduğu bildirildi. Pentagon, gemideki mürettebatın sağ olduğunu ancak geminin İran'ın güneyindeki Bender Abbas limanına çekildiğini açıkladı. Bu olaylar, 2019'dan bu yana Basra Körfezi'nde yaşanan en ciddi askeri gerginlik olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'daki liderlik krizi ve ABD ile artan askeri gerginlik, Türkiye için doğrudan bir güvenlik riski oluşturuyor. Basra Körfezi'ndeki çatışma, enerji fiyatlarını yükseltebilir; Türkiye'nin doğalgaz ve petrol ithalatında maliyet artışına yol açabilir. Ayrıca, İran sınırına yakın bölgelerdeki istikrarsızlık, mülteci akını ve terör tehdidini artırabilir. Türkiye, hem ABD hem İran ile ilişkilerini dengelemeye çalışırken, bölgede yeni bir savaşın ortaya çıkmasını engellemek için diplomatik girişimlerde bulunmalıdır. Ankara, bu krizin çözümünde arabulucu rolü oynayabilir ancak bunun için İran'daki yeni liderliğin politikalarını doğru okuması gerekiyor.
