Batı Afrika'daki büyük şehirleri vuran ölümcül seller, bölgenin kırılgan kentsel altyapısını ve afetlere açık arazilerde hızla yayılan gayriresmî yerleşimleri yeniden gündeme getirdi. Yetkililer, artan nüfus ve yetersiz kent planlaması nedeniyle büyüyen bu soruna çözüm ararken, gecekondu tahliyeleri son derece hassas bir tartışma konusu haline geldi. Son haftalarda Nijerya, Nijer ve Çad'da etkili olan şiddetli yağışlar, yüzlerce kişinin ölümüne ve binlerce kişinin evsiz kalmasına yol açtı. Özellikle kıyı kentleri ve nehir kıyısındaki yerleşimler, hem iklim değişikliğinin tetiklediği aşırı hava olayları hem de altyapı yetersizlikleri nedeniyle felaketlerle karşı karşıya.
Plansız Kentleşme ve İklim Değişikliğinin Kesişimi
Uzmanlar, Batı Afrika'daki sel felaketlerinin ardında yalnızca doğal faktörlerin değil, aynı zamanda on yıllardır süregelen plansız kentleşmenin de yattığını vurguluyor. Hızla büyüyen nüfus, kırsal kesimden göç eden insanları şehirlerin çeperlerine, dere yataklarına ve deniz seviyesine yakın tehlikeli bölgelere yönlendiriyor. Bu alanlarda oluşan gecekondu mahalleleri, hem temel altyapıdan yoksun hem de sel, heyelan ve fırtına gibi doğal afetler karşısında son derece kırılgan. Nijerya'nın ticari başkenti Lagos'un sahil bölgeleri ve Nijer'in başkenti Niamey'deki nehir kenarındaki yerleşimler, bu riskin en görünür örnekleri arasında.
İklim değişikliği ise bu durumu daha da kötüleştiriyor. Bilim insanları, Batı Afrika'da yağış rejiminin değiştiğini, daha yoğun ve düzensiz yağışların yaşandığını belirtiyor. Bu durum, mevcut drenaj sistemlerinin kapasitesini aşarak ani ve yıkıcı sellere neden oluyor. Öte yandan, kentleşme süreci doğal su yollarını ve sulak alanları yok ederek suyun emilimini azaltıyor, böylece yağışların etkisini artırıyor. Hükümetler, bu çok boyutlu krizin üstesinden gelmek için yetersiz kalırken, gecekondu sakinlerini daha güvenli bölgelere taşımayı öngören tahliye planları gündeme geliyor. Ancak bu planlar, evsiz kalacak insanların hakları ve alternatif konut ihtiyacı nedeniyle yoğun eleştirilerle karşılaşıyor.
Bölgesel Boyut ve Uluslararası Yardım Çağrıları
Batı Afrika'daki sel felaketleri yalnızca ulusal sorun olmaktan çıkmış durumda. Sahel bölgesindeki güvenlik krizi ve çatışmalar nedeniyle zaten yerinden edilmiş milyonlarca insan, yeni sel felaketleriyle birlikte daha da savunmasız hale geliyor. Nijer, Mali ve Burkina Faso'da yaşanan sel felaketleri, bölgedeki insani yardım operasyonlarını zorlaştırırken, iklim göçünü de hızlandırıyor. Birleşmiş Milletler, uluslararası topluma acil yardım çağrısında bulunurken, iklim değişikliğinin bölgedeki çatışma ve kırılganlıkları daha da derinleştirebileceği konusunda uyarıyor. Bu durum, iklim adaptasyonunun sadece altyapı yatırımları değil, aynı zamanda sosyal politikalar ve afet risk yönetimi gerektirdiğini gösteriyor. Bölgesel işbirliği, erken uyarı sistemlerinin kurulması ve sınır aşan su havzalarının ortak yönetimi, bu felaketlerin etkilerini azaltmak için kritik öneme sahip.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afrika'nın batısıyla giderek artan ekonomik ve diplomatik ilişkiler geliştirmektedir. Bu bölgedeki iklim kaynaklı felaketler ve kentsel kırılganlıklar, Türkiye'nin yatırım yaptığı bölgelerde risk oluşturabilir. Türk Kızılayı ve TİKA gibi kurumlar insani yardım faaliyetleri yürütüyor; bu tür krizlerde Türkiye'nin etkinliğini artırabilir. Ayrıca, iklim değişikliğinin tetiklediği göç ve güvenlik sorunları, Türkiye'nin uluslararası işbirliği alanlarını genişletebilir. Türkiye'nin afet yönetimi konusundaki deneyimini Batı Afrika ülkeleriyle paylaşması, hem bölgesel istikrarı destekler hem de Türkiye'nin yumuşak gücünü güçlendirir.
