Basra Körfezi'nden ayrılmaya çalışan en az sekiz tanker, Cuma ve Cumartesi günleri Umman kıyıları açıklarında rotalarını tersine çevirerek geri döndü. Bu durum, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasının İran'ın kilit su yolu üzerindeki kontrolünü pekiştirme çabaları nedeniyle ne kadar karmaşık olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Bazı gemiler ise yolculuklarına İran rotasından devam etti.
Gelişmenin arka planı
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir geçiş noktasıdır. Son haftalarda İran, bölgedeki askeri varlığını artırarak boğazın kontrolünü ele geçirmeye yönelik adımlar atmıştı. ABD ve müttefikleri, İran'ın bu hamlelerine karşılık olarak bölgeye savaş gemileri konuşlandırmıştı. Ancak tankerlerin geri dönmesi, uluslararası denizcilik topluluğunun İran'ın niyetleri konusunda hala endişeli olduğunu gösteriyor.
Geri dönen tankerlerin çoğu, Umman'a bağlı Duqm limanına yönelmiş durumda. Bu liman, son yıllarda bölgesel bir lojistik merkez haline gelmiştir. Diğer gemiler ise İran'ın güneyindeki Bandar Abbas limanına doğru yol almayı tercih etti. Uzmanlar, bu rotanın İran'ın bölgedeki nüfuzunu artırmasına ve uluslararası toplum üzerinde baskı kurmasına olanak tanıyabileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, küresel enerji piyasalarında tedirginliğe yol açtı. Ham petrol fiyatları, haberin ardından yüzde 2'nin üzerinde yükseldi. Analistler, boğazın tamamen kapanması durumunda petrol fiyatlarının varil başına 100 doları aşabileceği uyarısında bulunuyor. Suudi Arabistan ve BAE gibi bölge ülkeleri, alternatif petrol boru hatları üzerinden ihracat yapma kapasitelerini artırsa da, Hürmüz'ün önemi tartışılmaz.
İran ise yaptığı açıklamada, bölgedeki güvenliği sağlamak amacıyla hareket ettiğini ve uluslararası hukuka saygılı olduğunu vurguladı. Ancak Batılı istihbarat kaynakları, İran'ın asıl amacının nükleer müzakerelerde elini güçlendirmek olduğunu ileri sürüyor. ABD Dışişleri Bakanlığı, olayı yakından takip ettiğini ve İran'ı kışkırtıcı eylemlerden kaçınmaya çağırdığını duyurdu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki bu gelişme, Türkiye'nin enerji arz güvenliği açısından kritik öneme sahiptir. Türkiye, petrol ve doğalgaz ihtiyacının önemli bir kısmını Körfez ülkelerinden ve İran'dan karşılamaktadır. Boğazın kapanması veya geçiş ücretlerinin artması, Türkiye'nin enerji maliyetlerini yukarı çekerek cari açığı olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin enerji koridoru olma hedefi de bu tür jeopolitik risklere karşı hassastır. Ankara'nın, hem İran'la hem de Körfez ülkeleriyle dengeli bir diplomasi yürütmesi ve alternatif enerji rotalarını (örneğin TürkAkım, Kafkasya hatları) güçlendirmesi önem kazanmaktadır.
