Dünyanın en büyük çikolata üreticilerinden İsviçre merkezli Barry Callebaut, 2023 ve 2024 yıllarında kakao piyasasında yaşanan şiddetli krizin benzerinin yakın gelecekte tekrarlanmayacağı görüşünü dile getirdi. Şirket yetkilileri, El Nino hava olayının ana hasat dönemiyle çakışması sonucu ortaya çıkan arz sıkıntısının, üretici ülkelerdeki üretim artışı ve stokların yenilenmesiyle telafi edilmeye başlandığını belirtiyor. Küresel kakao piyasası, fiyatların rekor seviyelere ulaştığı ve çikolata üreticilerinin maliyetleri karşılamakta zorlandığı çalkantılı bir dönemden geçti.
Krizin Perde Arkası: El Nino ve Hasat Dönemi
2023 ve 2024 yıllarında Batı Afrika'daki başlıca kakao üreticisi ülkelerde (Fildişi Sahili ve Gana) etkili olan El Nino, kuraklık ve düzensiz yağışlarla birlikte ana hasat dönemine denk geldi. Bu durum, kakao çekirdeği veriminde ciddi düşüşlere yol açtı. Küresel kakao üretiminin yaklaşık yüzde 70'ini karşılayan bu iki ülkedeki arz daralması, fiyatları tarihi zirvelere taşıdı. Londra Vadeli İşlemler Borsası'nda kakao fiyatları ton başına 10 bin doları aşarak önceki yıllara göre üç katına çıktı. Üretici şirketler, artan maliyetleri tüketiciye yansıtmak zorunda kalırken, perakende çikolata fiyatlarında da belirgin artışlar yaşandı.
Ancak Barry Callebaut'nun değerlendirmesine göre, bu kriz istisnai bir durumdu. Şirket, El Nino'nun etkilerinin geçici olduğunu ve önümüzdeki dönemde hava koşullarının normale dönmesiyle birlikte üretimin istikrar kazanmasını bekliyor. Ayrıca, Gana ve Fildişi Sahili'nde hükümetlerin çiftçilere yönelik teşvikleri ve yeni fidan dikim programları, orta vadede arzın toparlanmasına katkı sağlayabilir.
Küresel Piyasalar İçin Anlamı
Barry Callebaut'nun iyimser açıklaması, kakao piyasasında işlem yapan yatırımcılar ve çikolata sektörü için önemli bir sinyal olarak yorumlanıyor. Kriz döneminde birçok küçük üretici iflasın eşiğine gelmiş, büyük firmalar ise alternatif tedarik kaynakları arayışına girmişti. Kakao fiyatlarındaki yüksek volatilite, aynı zamanda spekülatif yatırımları da artırmıştı. Uzmanlar, piyasanın normale dönmesiyle birlikte çikolata fiyatlarında bir miktar gerileme beklese de, tüketici fiyatlarının kriz öncesi seviyelere hemen düşmeyeceği görüşünde. Bunun nedeni, üreticilerin uzun vadeli sözleşmeler ve hedge işlemleriyle maliyetleri dengeleme çabası. Yine de sektör temsilcileri, önümüzdeki iki yıl içinde arz-talep dengesinin sağlanacağını ve piyasanın sakinleşeceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, kakao ithalatında doğrudan büyük bir tüketici olmasa da, çikolata ve şekerleme üretiminde kullanılan kakao çekirdeği ve yarı mamul ürünlerde dışa bağımlıdır. 2023-2024 krizi, Türkiye'de de çikolata fiyatlarına yansımış, özellikle ithal çikolata ürünlerinde belirgin artışlar yaşanmıştı. Barry Callebaut'nun iyimser mesajı, Türk gıda sektörü ve tüketiciler için fiyat istikrarı açısından olumlu bir işaret olarak değerlendirilebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Afrika ülkeleriyle geliştirdiği ekonomik ilişkiler kapsamında, kakao ticaretinde daha doğrudan bağlantılar kurması, uzun vadede arz güvenliğini artırabilir.
