Bangladeş'in Myanmar'la olan sınır hattında yıllardır süren gerilim, yeni bir boyut kazandı. Artık sadece Rohingya mülteci krizi değil, aynı zamanda Bangladeş vatandaşlarının Arakan Ordusu tarafından kaçırılması ve öldürülmesi Dakka yönetiminin öncelikli gündem maddesi haline geldi. Myanmar'ın Rakhine eyaletinde de facto otorite haline gelen bu etnik silahlı grup, sınır ötesi operasyonlarla Bangladeş topraklarında da etkinlik gösteriyor. Ancak Bangladeş hükümeti, resmi diplomatik kanallar aracılığıyla devlet dışı bir aktörle müzakere yapamamanın çaresizliğini yaşıyor.
Arakan Ordusu'nun Yükselişi ve Hedefleri
Arakan Ordusu (AA), Myanmar'ın Rakhine eyaletinde Arakanlı Budist nüfusun çıkarlarını savunmak amacıyla 2009 yılında kuruldu. Zamanla bölgenin en güçlü etnik silahlı örgütü haline gelen AA, Myanmar ordusuyla çatışarak geniş topraklar üzerinde kontrol sağladı. 2021 askeri darbesinin ardından yaşanan iktidar boşluğu, AA'nın etki alanını daha da genişletmesine olanak tanıdı. Bugün itibarıyla AA, Bangladeş-Myanmar sınırının büyük bir bölümünü fiilen yönetiyor. Bu durum, Bangladeş vatandaşları için ciddi bir güvenlik tehdidi oluşturuyor.
Son aylarda Bangladeş tarafında balıkçı, çiftçi ve tüccarların AA tarafından kaçırıldığına dair çok sayıda rapor bulunuyor. Kurbanların bir kısmı fidye karşılığı serbest bırakılırken, bazıları öldürülüyor. Bangladeş Dışişleri Bakanlığı verilerine göre, 2023 yılı içinde en az 15 Bangladeş vatandaşı AA tarafından kaçırıldı, 5'i öldürüldü. Olayların artması üzerine Bangladeş hükümeti, sınır güvenliğini artırdı ve bölgeye ek askeri birlikler sevk etti. Ancak uzmanlar, askeri çözümün tek başına yeterli olmayacağını, AA ile bir tür diyalog mekanizması kurulması gerektiğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bangladeş'in AA ile müzakere edememesi, sorunu daha da karmaşık hale getiriyor. Myanmar cuntası, AA üzerindeki etkisini kaybetmiş durumda ve Bangladeş'e bu konuda yardımcı olamıyor. Çin ise AA ile bağlantılı olmakla birlikte, arabuluculuk yapma konusunda isteksiz görünüyor. Öte yandan Hindistan, kendi sınır bölgelerindeki benzer etnik silahlı gruplarla mücadele ederken, Bangladeş'in bu yeni tehditle başa çıkmasını yakından izliyor.
Bu gelişmeler, Güney Asya'da yeni bir istikrarsızlık odağı yaratma potansiyeli taşıyor. AA'nın varlığı, bölgesel güç dengelerini etkileyebilir ve Myanmar'daki iç savaşın Bangladeş'e sıçramasına neden olabilir. Ayrıca, AA'nın Bangladeş'teki Rohingya kamplarına sızma çabaları, mülteci krizini daha da derinleştirebilir. BM ve uluslararası toplum, AA'nın insan hakları ihlallerini kınamakla birlikte, somut bir adım atmaktan kaçınıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Arakan Ordusu'nun yükselişi, Türkiye'nin Güney Asya ve Güneydoğu Asya'ya yönelik dış politikasını etkileyebilecek bir gelişme. Türkiye, geçmişte Rohingya krizinde Bangladeş'e insani yardım sağlamış ve Myanmar'daki Müslüman nüfusun haklarını savunmuştu. AA'nın Budist milliyetçiliğini merkeze alan yapısı, Türkiye'nin bölgedeki hassasiyetleriyle çelişiyor. Ayrıca, AA'nın Çin'le olan bağlantıları, Türkiye'nin bir anlamda dengede tuttuğu Çin-ABD rekabeti ortamında yeni bir denklem oluşturabilir. Türkiye'nin, BM çerçevesinde bölgede kalıcı barışı desteklemesi ve Bangladeş'in egemenliğini vurgulayan açıklamalar yapması beklenir. Ancak doğrudan bir angajmandan kaçınması muhtemeldir.
