Birleşik Krallık Ulusal Arşivi, Cuma günü yaptığı açıklamayla, 1776 tarihli Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi'nin 250 yılı aşkın süredir kayıp olan nadir bir nüshasının Londra'da ortaya çıkarıldığını duyurdu. 'Exeter Nüshası' olarak adlandırılan belge, ABD dışında bilinen tek örnek olma özelliği taşıyor. New Hampshire'ın Exeter kentinde, Bildirge'nin orijinalinin imzalanmasından günler sonra basılan bu nüsha, Kıta Kongresi tarafından onaylanan metnin halka duyurulması için yapılan ilk baskılardan biri olarak tarihi önem taşıyor.
Bir arşivcinin tesadüfi keşfi
Belge, İngiltere Ulusal Arşivi'nde görevli bir araştırmacının, koleksiyondaki belgeleri tararken fark etmesiyle gün yüzüne çıktı. Uzmanlar, 1776 yılında New Hampshire'da basılan bu metnin, İngiliz yetkililer tarafından savaş ganimeti olarak ele geçirilmiş olabileceğini düşünüyor. Exeter nüshası, orijinal metnin 13 koloni genelinde duyurulması amacıyla hazırlanan birkaç baskıdan biriydi ve bugüne kadar yalnızca ABD'deki arşivlerde benzer örneklerine rastlanmıştı.
'Exeter Nüshası' adını, basıldığı yer olan Exeter'den alıyor. Bildirge'nin 4 Temmuz 1776'da Kıta Kongresi tarafından kabul edilmesinin ardından, 16 Temmuz'da New Hampshire'da basılan bu nüshanın, dönemin valisi Meshech Weare tarafından onaylandığı belirtiliyor. Üzerinde el yazısıyla düşülmüş notlar, belgenin resmi prosedürlerde kullanıldığını gösteriyor.
İngiltere Ulusal Arşivi yetkilileri, belgenin İngiltere'de kalacağını, ancak ABD'deki araştırmacıların erişimine açık olacağını duyurdu. Buluntu, Amerikan bağımsızlık sürecine dair yeni bilgiler sunuyor ve dönemin baskı teknolojileri hakkında ipuçları veriyor.
Tarihi bir belgenin sıra dışı yolculuğu
Bağımsızlık Bildirgesi'nin Exeter nüshası, Amerikan Devrimi sırasında İngilizlerin eline geçmiş olabilir. 1777'de İngiliz kuvvetlerinin Newport, Rhode Island'ı işgali sırasında veya sonrasında yaşanan çatışmalarda bu belgenin ele geçirilmiş olması muhtemel. Arşiv kayıtları, belgenin 1780'lerde Londra'ya getirildiğini ve o dönemdeki savaş esirleri veya ganimet dosyaları arasında kaybolduğunu gösteriyor.
Keşif, yalnızca ABD tarihi için değil, aynı zamanda 18. yüzyıl belge basımı ve dağıtımı açısından da önemli. Exeter nüshası, o dönemde kullanılan baskı tekniklerini ve belgelerin koloniler arasında nasıl hızla yayıldığını ortaya koyuyor. Ayrıca, Bildirge'nin farklı versiyonları arasındaki metinsel farklılıkların incelenmesine olanak tanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu keşif doğrudan Türkiye ile ilgili olmasa da, uluslararası arşivcilik ve tarihi belge koruma alanındaki gelişmeler, kültürel mirasın korunmasına yönelik küresel çabaları yansıtıyor. Türkiye’nin de Osmanlı ve Cumhuriyet dönemine ait birçok tarihi belgeyi barındıran zengin arşivleri bulunuyor. Bu tür keşifler, arşivlerin sistematik taranması ve dijitalleştirilmesinin önemini vurguluyor. Ayrıca, belgelerin kaybolma veya yanlış sınıflandırılma riskine karşı uluslararası iş birliğinin gerekliliğini hatırlatıyor.
