Azerbaycan, her yıl 27 Eylül'de düzenlenen Anma Günü'nde 2020 Dağlık Karabağ savaşında hayatını kaybeden askerlerini andı. Bakü yönetimi, aynı zamanda savaş sonrası altı yıllık barış döneminde elde edilen kazanımları ve bölgesel normalleşme çabalarını öne çıkarıyor. Anma törenleri, başkent Bakü'deki Şehitler Hiyabanı'nda ve ülke genelindeki anıtlar önünde gerçekleştirildi. Devlet yetkilileri, şehit ailelerine taziye mesajları gönderdi ve halkın katılımıyla çeşitli etkinlikler düzenlendi.
Savaşın Ardından: Kayıplar ve Zafer
2020 yılında 44 gün süren çatışmalar, Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ ve çevresindeki yedi rayonu geri almasıyla sonuçlandı. Savaşta her iki taraftan da binlerce asker ve sivil hayatını kaybetti. Azerbaycan, 2.900'den fazla askerini şehit verdiğini açıklamıştı. 10 Kasım 2020'de Rusya'nın arabuluculuğuyla imzalanan üçlü bildiri ile ateşkes sağlandı ve bölgede Rus barış gücü konuşlandırıldı. Bu anlaşma, aynı zamanda Azerbaycan ile Ermenistan arasında kırılgan bir barışın temelini attı.
Anma Günü, sadece kayıpları hatırlamakla kalmıyor, aynı zamanda savaşın getirdiği değişimi de yansıtıyor. Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev, mesajında "Şehitlerimizin kanıyla kazanılan zafer, toprak bütünlüğümüzü yeniden tesis etti" ifadelerini kullandı. Hükümet yetkilileri, işgalden kurtarılan bölgelerde başlatılan yeniden inşa çalışmalarının hızla sürdüğünü vurguladı. Son altı yılda Karabağ'a dönen Azerbaycanlı aileler için konut, altyapı ve istihdam projeleri hayata geçirildi.
Barış ve Normalleşme Arayışı
Azerbaycan, savaş sonrası dönemde Ermenistan ile ilişkilerin normalleşmesi için çeşitli adımlar attı. 2022'de başlayan barış müzakereleri, zaman zaman kesintiye uğrasa da taraflar arasında diyalog kanalları açık tutuldu. Bakü, özellikle ulaşım hatlarının açılması ve sınırların belirlenmesi konusunda somut ilerleme kaydedilmesini istiyor. Avrupa Birliği ve Rusya'nın arabuluculuk girişimleri, bölgesel istikrar için önemli bir zemin oluşturuyor.
Ermenistan ile imzalanması planlanan kapsamlı barış anlaşması, henüz sonuçlanmamış olsa da, taraflar arasındaki gerilimin azalmasına katkı sağladı. 2023'te Azerbaycan, Karabağ'da anayasal düzeni tesis etmek için bir operasyon düzenledi ve bölgedeki ayrılıkçı yapılar dağıtıldı. Bu gelişme, bölgede yeni bir dönemin kapısını araladı. Ancak, uluslararası gözlemciler, kalıcı barış için hala çözülmesi gereken konular olduğunu belirtiyor.
Azerbaycan, aynı zamanda enerji ve ulaşım projeleriyle bölgesel işbirliğini güçlendirmeyi hedefliyor. Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hattı ve TANAP doğalgaz hattı, Avrupa'nın enerji güvenliği için kritik öneme sahip. Orta Koridor girişimi kapsamında Hazar Denizi'nden Avrupa'ya uzanan ticaret yollarının geliştirilmesi, Azerbaycan'ın jeopolitik konumunu daha da pekiştiriyor. Bu projeler, aynı zamanda Türkiye ile stratejik ortaklığı derinleştiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Dağlık Karabağ sorunu, otuz yılı aşkın süredir Güney Kafkasya'da istikrarsızlığın ana kaynağıydı. 2020 savaşı ve sonrasındaki gelişmeler, bölgesel dengeleri önemli ölçüde değiştirdi. Rusya'nın bölgedeki askeri varlığı, Batı ile Moskova arasındaki rekabetin bir yansıması olarak görülüyor. ABD ve Avrupa Birliği, barış sürecine daha fazla dahil olmak isterken, Türkiye de Azerbaycan'ın yanında aktif diplomasi yürütüyor.
Ermenistan'ın iç siyasetinde yaşanan dalgalanmalar ve Rusya-Ukrayna savaşının yarattığı yeni jeopolitik ortam, Güney Kafkasya'daki barış sürecini etkiliyor. Azerbaycan, bu ortamda ekonomik kalkınma ve bölgesel entegrasyona odaklanarak istikrarını korumaya çalışıyor. Anma Günü vesilesiyle yapılan açıklamalar, Bakü'nün hem geçmişi onurlandırma hem de geleceğe yönelik barış mesajı verme çabasını yansıtıyor.
Uluslararası toplum, Azerbaycan ve Ermenistan arasında kalıcı barışın sağlanması için taraflara diyalogu sürdürme çağrısı yapıyor. Sivil toplum kuruluşları, halklar arası uzlaşma ve güven artırıcı önlemlerin önemine dikkat çekiyor. Ancak, savaşın yaralarının sarılması ve toplumsal hafızadaki kırılmaların giderilmesi zaman alacak gibi görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Azerbaycan'ın Anma Günü ve barış mesajları, Türkiye için stratejik bir önem taşıyor. Türkiye, 2020 savaşında Azerbaycan'a verdiği siyasi destekle "iki devlet, tek millet" söylemini pekiştirdi. Savaş sonrası dönemde Türkiye, Azerbaycan ile imzaladığı Şuşa Beyannamesi ile ittifak ilişkilerini derinleştirdi. Bölgede kalıcı barış, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Kafkasya'daki enerji koridorlarının güvenliği açısından kritik. Ayrıca, Türkiye-Ermenistan ilişkilerinin normalleşmesi süreci, Azerbaycan ile koordineli yürütülüyor. Güney Kafkasya'da istikrar, Türkiye'nin ekonomik ve ticari çıkarlarına doğrudan hizmet ediyor.
