Avustralya, Aralık ayında 16 yaş altındaki çocukların sosyal medya kullanımını yasaklayan dünyadaki ilk ülke olarak tarihe geçti. Bu kapsamda TikTok, Alphabet’e ait YouTube ve Meta’nın Instagram ile Facebook platformlarına erişim engellendi. Karar, dijital çağda çocukların mahremiyetini, ruh sağlığını ve güvenliğini koruma amacı taşıyan küresel bir hareketin fitilini ateşledi. Avustralya hükümeti, yasayı ihlal eden platformlara 49,5 milyon Avustralya dolarına (yaklaşık 30 milyon euro) kadar para cezası kesilmesini öngörüyor. Uzmanlar, bu düzenlemenin diğer ülkeler için emsal teşkil edebileceğini belirtiyor.
Avrupa'da artan baskı ve farklı yaklaşımlar
Avustralya'nın ardından Avrupa Birliği de çocukların sosyal medya erişimini kısıtlama yönünde adımlar atıyor. Fransa, 15 yaş altındaki kullanıcılar için ebeveyn izni zorunluluğu getirirken, Almanya'da 16 yaş altı çocukların sosyal medya platformlarına kaydolması yasaklanma aşamasında. İngiltere'de ise Çevrimiçi Güvenlik Yasası kapsamında platformların yaş doğrulama sistemleri kurması zorunlu hale getirildi. Ancak bu düzenlemeler, ifade özgürlüğü ve dijital haklar savunucuları tarafından eleştiriliyor. Avrupa Dijital Haklar örgütü, yasakların çocukları sosyal medyadan tamamen izole etmektense, dijital okuryazarlık eğitimlerinin teşvik edilmesi gerektiğini savunuyor.
Bu arada Avustralya'da uygulama, teknik altyapı sorunları ve platformların uyum süreciyle test ediliyor. Meta ve TikTok gibi şirketler, yaş doğrulama mekanizmalarının geliştirilmesi için devletlerle iş birliği yapmayı kabul ederken, bazı teknoloji devleri bu tür kısıtlamaların çocukların dijital dünyaya katılımını engelleyeceğini ve yaratıcılığı sınırlayacağını öne sürüyor. Yine de kamuoyu araştırmaları, ebeveynlerin büyük çoğunluğunun bu tür yasakları desteklediğini gösteriyor.
Bölgesel ve küresel boyut: dijital egemenlik tartışmaları
Çocukların sosyal medya erişiminin kısıtlanması, yalnızca bir güvenlik önlemi değil, aynı zamanda dijital egemenlik meselesi haline geliyor. Avustralya ve Avrupa ülkeleri, ABD merkezli teknoloji şirketlerine karşı kendi düzenlemelerini dayatarak ulusal dijital alanlarını korumaya çalışıyor. Çin ise 2021'den bu yana 18 yaş altı kullanıcıların çevrimiçi oyun ve sosyal medya sürelerini sıkı şekilde sınırlandırarak en katı önlemleri uygulayan ülkelerden biri. Bununla birlikte, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi, çocukların dijital ortamlarda korunmasının önemini vurgulamakla birlikte, tamamen yasaklama yerine yaşa uygun içerik ve denetim mekanizmalarının geliştirilmesini tavsiye ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de henüz 16 yaş altına yönelik kapsamlı bir sosyal medya yasağı bulunmamakla birlikte, dijital bağımlılık ve çocuk güvenliği konusunda kamuoyunda artan bir hassasiyet söz konusudur. Avustralya ve Avrupa'daki gelişmeler, Türkiye'nin de dijital okuryazarlık programlarını güçlendirme ve sosyal medyanın çocuklar üzerindeki etkilerine yönelik politikalar geliştirme ihtiyacını ortaya koymaktadır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın bu konuda ebeveynlere yönelik bilinçlendirme çalışmaları devam ederken, dünyadaki yasal düzenlemeler Türkiye için emsal teşkil edebilir. Ancak doğrudan bir yasaktan ziyade, denetim ve eğitim odaklı bir modelin benimsenmesi, hem dijital haklar hem de çocuk koruma dengesi açısından daha uygun görünmektedir.
