Avustralya'nın Yeni Güney Galler kıyılarında, bugüne kadar yapılmış en kapsamlı yunus sayımı için vatandaş bilimciler seferber oldu. “Bize bir yüzgeç gösterin” (Show us some fin) sloganıyla başlatılan proje kapsamında, gönüllüler uçurum kenarlarından, sahil gözlem noktalarından, kano ve teknelerden gördükleri her yunusu en az 15 dakika boyunca kaydetti. Bu sayede eyaletteki yunus nüfusu hakkında daha önce hiç olmadığı kadar ayrıntılı veri toplanması hedefleniyor.
Projenin arka planı ve hedefleri
Yeni Güney Galler Üniversitesi (UNSW) ve Avustralya Deniz Bilimleri Enstitüsü'nün (AIMS) ortaklaşa yürüttüğü proje, 2-8 Haziran 2026 tarihleri arasında gerçekleşiyor. Bilim insanları, bölgedeki yunus türlerinin dağılımı, sayıları ve davranışları hakkında sağlıklı veri elde etmek için halkın katılımına ihtiyaç duyduklarını belirtiyor. Proje koordinatörü Dr. Emily Roberts, “Yunusların yaşam alanları iklim değişikliği, kirlilik ve deniz trafiği nedeniyle giderek daralıyor. Bu tür kitlesel veri toplama çalışmaları, koruma stratejileri geliştirmek için hayati önem taşıyor” dedi.
Gönüllüler, belirlenen gözlem noktalarında belirli zaman dilimlerinde nöbet tutuyor. Her gözlemci, gördüğü yunus türünü (örneğin şişe burunlu yunus, kambur yunus), sayısını, davranışını ve çevre koşullarını bir mobil uygulamaya kaydediyor. Toplanan veriler, uzmanlar tarafından analiz edilerek popülasyon yoğunluğu ve göç rotaları haritalandırılacak.
Bölgesel ve küresel boyut
Yunus sayımı yalnızca Avustralya için değil, küresel deniz biyolojisi açısından da önem taşıyor. Avustralya sahilleri, dünya üzerinde en fazla yunus türüne ev sahipliği yapan bölgelerden biri. Ancak iklim değişikliği nedeniyle deniz suyu sıcaklıklarının artması, okyanus asitlenmesi ve balık stoklarının azalması gibi faktörler yunus popülasyonlarını tehdit ediyor. Sydney Üniversitesi'nden deniz biyoloğu Prof. James Cook, “Yunuslar okyanus sağlığının bir göstergesidir. Onların sayılarındaki değişim, ekosistemdeki dengesizliğe işaret eder. Bu nedenle düzenli ve kapsamlı sayımlar yapmak, küresel deniz koruma çabalarının bir parçasıdır” ifadelerini kullandı.
Projenin bir diğer önemli boyutu ise vatandaş biliminin yaygınlaştırılması. Avustralya'da daha önce kuş sayımı, kelebek gözlemi gibi karasal türler için benzer projeler yürütülmüştü, ancak deniz memelileri üzerinde bu ölçekte bir ilk. Proje yetkilileri, elde edilen verilerin açık erişimli bir veri tabanında yayımlanacağını ve araştırmacıların kullanımına sunulacağını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Avustralya'daki yunus sayımı projesi, Türkiye'nin Akdeniz ve Ege kıyılarındaki deniz biyolojik çeşitliliğini koruma çabaları açısından örnek teşkil edebilir. Türkiye, Akdeniz foku ve şişe burunlu yunus gibi türlerin yaşam alanı olmasına rağmen, popülasyon verileri sınırlıdır. Bu tür bir vatandaş bilimi girişimi, Türkiye'de de deniz memelilerinin izlenmesi ve korunmasına katkı sağlayabilir. Ayrıca, iklim değişikliğinin Türkiye kıyılarındaki etkilerinin izlenmesi için benzer projelerin hayata geçirilmesi, hem bilimsel veri üretimi hem de toplumsal farkındalık açısından değerli olacaktır.
