Avustralya hükümeti, iklim değişikliğinin en ağır sonuçlarıyla karşı karşıya olan Pasifik ada ülkesi Tuvalu için oluşturulan 200 milyon dolarlık güven fonuna ilişkin iç belgeleri kamuoyuyla paylaşmayı reddetti. AFP’ye konuşan Avustralya yetkilileri, söz konusu dokümanların yayımlanmasının diplomatik "hasar" yaratabileceğini öne sürdü. Yükselen deniz seviyeleri nedeniyle varlığı tehdit altında olan Tuvalu, söz konusu fonu iklim adaptasyon projeleri ve altyapı yatırımları için kullanıyor.
Tuvalu'nun iklim kriziyle mücadelesi ve fonun önemi
Alçak rakımlı ada ülkesi Tuvalu, deniz seviyesinin yükselmesi ve aşırı hava olayları nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Yaklaşık 12 bin nüfuslu ülke, 2023’te imzalanan Falepili Birliği Anlaşması kapsamında Avustralya ile yakın işbirliği yürütüyor. Bu anlaşma, Tuvalu’ya iklim değişikliği kaynaklı afetlerde yardım ve vatandaşlarına Avustralya’ya göç hakkı tanıyor. Ancak, güven fonunun yönetimi ve kullanımına ilişkin şeffaflık eksikliği, Tuvalu’nun egemenliği ve fonun etkinliği konusunda soru işaretleri yaratıyor.
Avustralya’nın reddettiği belgeler arasında, fonun nasıl harcandığına dair denetim raporları ve proje değerlendirmeleri bulunuyor. Avustralya Dışişleri Bakanlığı, belgelerin gizli kalması gerektiğini savunurken, sivil toplum kuruluşları ve bazı parlamenterler şeffaflık çağrısında bulunuyor. Tuvalu Başbakanı Feleti Teo, fonun ülkesinin iklim direnci için hayati olduğunu belirtmekle birlikte, bilgilerin açıklanmasının iki ülke arasındaki güveni sarsabileceği endişesini dile getirdi.
Bölgesel boyut: Pasifik adaları ve iklim diplomasisi
Bu olay, Pasifik ada ülkelerinin iklim değişikliğiyle mücadelede karşılaştıkları zorlukların bir yansıması. Tuvalu gibi ülkeler, zengin ülkelerin vaat ettiği iklim finansmanına erişmekte zorlanırken, fonların kullanımındaki şeffaflık eksiklikleri güven sorunlarına yol açıyor. Avustralya’nın bölgedeki etkisi düşünüldüğünde, bu tutumun diğer Pasifik ülkeleriyle ilişkileri de etkileyebileceği belirtiliyor. Öte yandan Çin, bölgede artan nüfuzuyla iklim yatırımlarını kullanarak Avustralya ve ABD’ye alternatif bir ortak olarak öne çıkıyor.
Fonun şeffaflığına ilişkin tartışmalar, Pasifik adalarının iklim adaleti taleplerini gündeme taşıyor. Tuvalu, uluslararası platformlarda deniz seviyesinin yükselmesine bağlı toprak kaybı ve egemenlik sorunlarını sürekli gündeme getiriyor. Avustralya’nın bu konudaki tutumu, bölgesel liderlik iddiasıyla çelişiyor olarak yorumlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Tuvalu örneği, iklim değişikliğinden en çok etkilenen ülkelerin gelişmiş ülkelerden beklentilerini ve karşılaştıkları engelleri gözler önüne seriyor. Türkiye, iklim finansmanı ve adaptasyon projelerinde deneyim sahibi bir ülke olarak, Pasifik ada ülkeleriyle işbirliği potansiyeli taşıyor. Türkiye’nin Afrika’da yürüttüğü kalkınma projelerine benzer şekilde, Tuvalu ve benzeri ülkelerle teknik yardım anlaşmaları gündeme gelebilir. Ayrıca, iklim mültecileri ve egemenlik konularındaki küresel tartışmalara Türkiye’nin yapıcı katkı sunması, uluslararası alandaki profilini güçlendirebilir. Ancak, Türkiye’nin Pasifik bölgesine yönelik doğrudan bir dış politika hamlesi bulunmuyor; bu gelişmeyi dolaylı bir ilgi alanı olarak değerlendirmek daha doğru olur.
