Avustralya'nın yeni kurulan Çevre Koruma Ajansı (EPA), Queensland eyaletinde faaliyet gösteren bir açık ocak kömür madeninin 2055 yılına kadar üretim yapmaya devam etmesine izin verdi. Karar, ülkenin iklim taahhütleriyle çeliştiği gerekçesiyle çevre örgütleri ve iklim aktivistleri tarafından sert eleştirildi. Başbakan Anthony Albanese ise Pasifik liderleriyle fosil yakıtlar konusunda yaşandığı iddia edilen gerilimi reddetti.
Kararın Arka Planı ve Tepkiler
Onay, Avustralya hükümetinin 2026 yılında yürürlüğe giren yeni çevre koruma mevzuatı kapsamında verdiği ilk büyük kömür projesi izni olma özelliği taşıyor. Queensland'deki madenin işletme lisansı, mevcut planlamaya göre 2055'e kadar uzatıldı. Bu süre, Avustralya'nın 2050 net sıfır emisyon hedefinin beş yıl ötesine geçiyor. Proje sahibi şirket, madencilik faaliyetlerinin yerel ekonomiye katkı sağlayacağını ve istihdam yaratacağını savunuyor. Ancak iklim grupları, kararın bilimsel uyarıları hiçe saydığını ve Büyük Set Resifi gibi hassas ekosistemleri tehdit ettiğini belirtiyor. Greenpeace Avustralya sözcüsü, "Bu onay, hükümetin iklim krizine karşı samimiyetsizliğinin en açık göstergesidir" dedi. Kararın, ülkenin uluslararası alanda itibarını zedeleyebileceği ve Pasifik ada ülkeleriyle ilişkilerde yeni bir gerilim hattı oluşturabileceği değerlendiriliyor.
Başbakan Albanese, gazetecilere yaptığı açıklamada, "Pasifik liderleriyle aramızda fosil yakıtlar konusunda bir gerilim yok. Onlarla yakın diyalog içindeyiz" ifadelerini kullandı. Ancak gözlemciler, Avustralya'nın kömür ihracatını sürdürme kararının, iklim değişikliğinden en çok etkilenen Pasifik ülkeleriyle ilişkileri zorlaştırdığını vurguluyor. Avustralya, dünyanın en büyük kömür ihracatçılarından biri konumunda. Ülke, 2030'a kadar sera gazı emisyonlarını 2005 seviyesine göre yüzde 43 azaltmayı taahhüt etmişti. Yeni kömür projesinin bu hedefe ulaşmayı zorlaştıracağı belirtiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Avustralya'nın kömür kararı, küresel iklim diplomasisi açısından kritik bir dönemeçte alındı. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC) tarafları, her yıl düzenlenen COP zirvelerinde fosil yakıtlardan kademeli çıkış konusunu tartışıyor. Avustralya'nın bu adımı, Paris Anlaşması hedeflerine ulaşılmasını zorlaştıran bir unsur olarak görülüyor. Özellikle Pasifik ada ülkeleri, deniz seviyesinin yükselmesi ve aşırı hava olaylarından en fazla etkilenen ülkeler arasında. Bu ülkeler, Avustralya'dan daha iddialı iklim politikaları bekliyor. Karar, aynı zamanda Avustralya'nın uluslararası arenada "iklim lideri" imajını da zedeleyebilir. Öte yandan, küresel enerji piyasalarında kömür talebinin azalmasına rağmen, Avustralya'nın ihracat pazarını koruma çabası, ekonomik kaygıların çevresel kaygıların önüne geçtiğini gösteriyor. Uzmanlar, bu tür kararların diğer ülkeler için de emsal teşkil edebileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Avustralya'nın kömür projesine onay vermesi, küresel iklim rejiminin geleceği açısından Türkiye'yi de yakından ilgilendiriyor. Türkiye, Paris Anlaşması kapsamında 2053 net sıfır emisyon hedefi belirlemiş ve kömürden kademeli çıkış politikalarını tartışıyor. Avustralya gibi büyük bir ekonomini fosil yakıt yatırımlarını sürdürmesi, uluslararası iklim müzakerelerinde "ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar" ilkesinin zayıflamasına yol açabilir. Ayrıca, kömür ihracatındaki olası artış, Türkiye'nin enerji ithalatı dengelerini ve karbon fiyatlandırma mekanizmalarını dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye'nin yeşil dönüşüm ve sınırda karbon düzenlemesi gibi konularda attığı adımlar, bu tür gelişmelerden olumsuz etkilenebilir.
