Bir grup uluslararası hukuk uzmanı ve avukat, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nden (UCM), halen devam eden Filistin soruşturması kapsamında İsrail'in Mayıs 2024'te durdurduğu “Küresel Sumud Filosu” (Global Sumud Flotilla) olayını da dahil etmesini talep etti. Başvuru, İsrail güçlerinin uluslararası sularda insani yardım taşıyan filoya müdahalesinin savaş suçu teşkil edebileceği gerekçesine dayanıyor.
Filoya Müdahale ve Hukuki Gerekçeler
Küresel Sumud Filosu, Mayıs 2024'te Gazze'ye insani yardım ulaştırmak amacıyla yola çıkmış, ancak İsrail Deniz Kuvvetleri tarafından uluslararası sularda durdurulmuştu. Filoda çoğunluğu insan hakları aktivistlerinden oluşan onlarca kişi bulunuyordu. İsrail, müdahaleyi “güvenlik bölgesi ihlali” olarak gerekçelendirirken, aktivistler ve uluslararası hukukçular bu eylemin uluslararası hukuka aykırı olduğunu savunuyor.
Başvuruyu yapan ekipte, eski BM raportörleri ve tanınmış uluslararası hukuk akademisyenleri yer alıyor. Başvuru dilekçesinde, İsrail'in filoya müdahalesinin “insani yardıma engel olma” ve “sivillere yönelik saldırı” kapsamında değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor. Ayrıca, İsrail askerlerinin filodaki aktivistlere karşı orantısız güç kullandığı iddia ediliyor.
UCM'nin halihazırda 2021'de başlattığı Filistin soruşturması, Batı Şeria ve Doğu Kudüs'teki İsrail yerleşim birimleri ve 2014 Gazze savaşındaki iddia edilen savaş suçlarını kapsıyor. Yeni başvuru, bu soruşturmanın kapsamının genişletilmesini hedefliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Sumud Filosu olayı, İsrail-Filistin çatışmasında insani yardım gemilerine yönelik müdahalelerin yeni bir halkası olarak değerlendiriliyor. 2010'daki Mavi Marmara baskını, benzer bir girişimin uluslararası kamuoyunda büyük yankı uyandırdığı bir örnekti. O dönemde İsrail'in yardım gemisine düzenlediği baskında 10 Türk vatandaşı hayatını kaybetmiş, bu olay Türkiye-İsrail ilişkilerini uzun süre gerdi.
Uzmanlar, UCM'nin bu başvuruyu kabul etmesi durumunda, İsrail'in uluslararası sularda yardım gemilerini durdurma uygulamasının hukuki temelinin sorgulanacağını belirtiyor. Ayrıca, mahkemenin kararı, benzer insani yardım girişimleri için emsal teşkil edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sumud Filosu olayı, Türkiye için Mavi Marmara baskınının ardından ikinci bir diplomatik sınav niteliği taşıyor. Olayın uluslararası hukuk çerçevesinde ele alınması, Türkiye'nin Filistin davasına verdiği desteğin tutarlılığını test ediyor. Ankara, daha önce benzer olaylarda İsrail'den tazminat talep etmiş ve diplomatik kriz yaşamıştı. UCM'ye yapılan bu başvuru, Türkiye'nin uluslararası hukuk mekanizmalarına olan güvenini sorgularken, aynı zamanda bölgesel dengeleri de etkileyebilir. Özellikle, son dönemde normalleşme adımlarının atıldığı Türkiye-İsrail ilişkilerinde yeni bir gerilime yol açma potansiyeli bulunuyor.
