Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (AKPM), Arnavutluk hükümetine, ülkenin korunan doğal alanlarında eski ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kushner ile bağlantılı bir turizm ve konut projesinin inşasına derhal ara vermesi çağrısında bulundu. AKPM'nin 26 Haziran 2024'te kabul ettiği kararda, Arnavutluk'un Saz Adası ve Zvërnec bölgesinde planlanan lüks tatil köyü ve golf sahası projesi için yeni izin verilmemesi ve mevcut inşaatın durdurulması talep edildi. Karar, çevre örgütlerinin ve yerel halkın projenin ekolojik dengeyi bozacağı yönündeki itirazlarını yansıtıyor.
Projenin detayları ve çevresel endişeler
Jared Kushner'in yatırım şirketi Affinity Partners tarafından geliştirilen proje, Arnavutluk'un güneyindeki Vlorë bölgesinde, Saz Adası ve Zvërnec Yarımadası'nda 1 milyar doların üzerinde bir yatırımla hayata geçirilmek isteniyor. Proje kapsamında beş yıldızlı oteller, lüks villalar, iki golf sahası ve bir yat limanı inşa edilmesi planlanıyor. Ancak bölge, Akdeniz fokları, deniz kaplumbağaları ve nadir kuş türleri gibi hassas ekosistemlere ev sahipliği yapıyor. AKPM kararında, projenin çevresel etki değerlendirmesinin yetersiz olduğu ve Arnavutluk'un Ramsar Sözleşmesi kapsamında korunan sulak alanlarına zarar verebileceği belirtildi. Ayrıca, projenin inşaatının başlamasının ardından bölgede ormanlık alanların tahrip edildiği ve kıyı şeridinde erozyon riskinin arttığı yönünde raporlar bulunuyor.
Arnavutluk hükümeti ise projeyi ekonomik kalkınma ve istihdam yaratma açısından stratejik bir yatırım olarak savunuyor. Başbakan Edi Rama, projenin binlerce iş imkânı yaratacağını ve turizm gelirlerini artıracağını belirtiyor. Ancak muhalefet ve çevre aktivistleri, hükümetin yabancı yatırımcılara ayrıcalıklı muamele yaptığını ve çevre mevzuatını esnettiğini iddia ediyor. Özellikle Kushner'ın Trump yönetimindeki rolü ve siyasi bağlantıları, projenin şeffaflık ve yolsuzluk endişelerini de beraberinde getiriyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Kushner projesi, Batı Balkanlar'da artan Çin ve Körfez yatırımları bağlamında değerlendiriliyor. Arnavutluk, son yıllarda turizm ve enerji sektörlerinde büyük yabancı yatırımlar çekmeye çalışırken, çevre koruma ile ekonomik kalkınma arasında denge kurmakta zorlanıyor. AKPM'nin kararı, Avrupa Birliği'nin Batı Balkan ülkelerine yönelik çevre standartları ve hukukun üstünlüğü vurgusunun bir yansıması olarak görülüyor. Benzer çevresel tartışmalar, Karadağ'daki lüks tatil köyü projelerinde ve Hırvatistan'ın kıyı şeridinde de yaşanmıştı. Küresel ölçekte ise, iklim değişikliğiyle mücadele ve biyolojik çeşitliliğin korunması konularında uluslararası baskı artarken, korunan alanlarda büyük ölçekli turizm yatırımları giderek daha fazla eleştiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'nin Batı Balkanlar'daki ekonomik ve diplomatik nüfuzu göz önüne alındığında, Arnavutluk'taki bu proje Türk çevre politikaları ve yatırımları açısından emsal teşkil edebilir. Türkiye, benzer şekilde korunan alanlarda turizm projeleri geliştirmekte ve Avrupa Birliği ile çevre standartları konusunda müzakereler yürütmektedir. AKPM'nin kararı, Türkiye'nin de Avrupa Konseyi üyesi olarak korunan alanlardaki yatırımlarına yönelik uluslararası denetimin artabileceğini göstermektedir. Ayrıca, Kushner projesinin çevresel etkileri, Türkiye'nin Akdeniz kıyılarındaki benzer lüks turizm yatırımlarının sürdürülebilirliği konusunda yeniden değerlendirme yapmasına yol açabilir.
