Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Avrupa'nın giderek daha sık ve şiddetli hale gelen aşırı sıcak hava dalgalarına karşı, tıpkı kış aylarında grip salgınlarına hazırlandığı gibi bir planlama yapması gerektiği uyarısında bulundu. Uzmanlar, bu yaz yaşanan rekor kıran sıcaklıkların bir anomali olmadığını, iklim değişikliğinin etkisiyle Avrupa'nın yeni bir iklim rejimine girdiğini belirtiyor. Peki, bu aşırı sıcaklar yeni normal mi? Bilimsel veriler ne diyor?
Artan sıcaklıklar ve sağlık üzerindeki etkileri
DSÖ Avrupa Bölge Direktörü Dr. Hans Kluge, yaptığı açıklamada, "Avrupa'da aşırı sıcaklar artık kış gribi kadar öngörülebilir ve yönetilebilir bir sağlık tehdidi haline geldi. Bu nedenle ülkelerin, sağlık sistemlerini bu yeni gerçekliğe göre uyarlamaları şart" dedi. Kluge, geçen yıl Avrupa'da aşırı sıcaklara bağlı olarak tahminen 70.000'den fazla erken ölüm meydana geldiğini hatırlattı. Bu sayı, kış aylarında gripten ölenlerin sayısını aşmış durumda. Özellikle yaşlılar, kronik hastalığı olanlar ve düşük gelirli kesimler bu durumdan en çok etkilenen gruplar olarak öne çıkıyor.
Bilim insanları, iklim değişikliğinin etkisiyle Avrupa'da sıcak hava dalgalarının sıklığının ve şiddetinin arttığını vurguluyor. Potsdam İklim Etkisi Araştırma Enstitüsü'nden Prof. Dr. Stefan Rahmstorf, "Akdeniz bölgesi başta olmak üzere Avrupa'nın büyük bir kısmı, 20. yüzyılın ortalamasının çok üzerinde sıcaklık artışları yaşıyor. Bu sadece bir yaz sıcağı değil, uzun vadeli bir eğilim" diyor. 2024 yazı, kaydedilen en sıcak yazlardan biri olarak tarihe geçerken, sıcaklıklar birçok yerde 45 dereceye yaklaştı. Bu durum, orman yangınları, kuraklık ve su kıtlığı gibi zincirleme etkilere yol açıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Avrupa'daki aşırı sıcaklar yalnızca sağlık ve çevre sorunlarına neden olmakla kalmıyor, ekonomik ve sosyal dengeleri de altüst ediyor. Tarım sektörü büyük darbe alırken, enerji talebi soğutma amaçlı olarak hızla artıyor. Almanya, Fransa, İtalya ve İspanya gibi ülkeler, nehir seviyelerinin düşmesi nedeniyle nükleer santrallerde soğutma sorunları yaşıyor. Bu da enerji arz güvenliğini tehdit ediyor. Turizm sektörü ise yeni bir denge arayışında: Güney Avrupa'da aşırı sıcaklar turistleri kuzeye yönlendirirken, kış turizmi de kar yağışının azalmasıyla tehdit altında.
Küresel olarak, Avrupa'nın yaşadığı bu durum, iklim değişikliğinin gelişmiş ülkeleri bile nasıl etkilediğinin bir göstergesi. Paris Anlaşması hedefleri doğrultusunda emisyonları azaltma çabaları yetersiz kalırken, uzmanlar adaptasyon stratejilerinin de acilen devreye alınması gerektiğini belirtiyor. DSÖ'nün uyarısı, sağlık sistemlerinin yanı sıra şehir planlaması, altyapı ve acil durum yönetimi gibi alanlarda da kapsamlı dönüşümlerin şart olduğunu ortaya koyuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Avrupa'daki aşırı sıcaklardan doğrudan etkilenen Akdeniz kuşağında yer alıyor. Özellikle Ege ve Akdeniz kıyıları, sıcak hava dalgaları ve orman yangınları riskiyle karşı karşıya. Türkiye'nin tarım, turizm ve enerji sektörleri bu durumdan olumsuz etkilenebilir. DSÖ'nün uyarıları, Türkiye'nin de sağlık sistemini aşırı sıcaklara karşı hazırlaması, kentsel ısı adası etkisini azaltıcı önlemler alması ve su kaynaklarını verimli kullanması gerektiğini hatırlatıyor. Ayrıca, Avrupa'da yaşanan enerji krizleri, Türkiye'nin enerji arz güvenliği politikalarında iklim değişikliği faktörünü daha fazla dikkate almasını zorunlu kılıyor.
