Avrupa ve Birleşik Krallık, son haftalarda tarihin en yüksek sıcaklık değerlerine tanıklık ediyor. Termometreler İngiltere'de ilk kez 40 santigrat dereceyi aşarken, Fransa, İspanya, Portekiz ve Almanya'da da sıcaklık rekorları alt üst oldu. Bilim insanları, bu aşırı hava olaylarının iklim değişikliğinin bir işareti olduğu konusunda uyarıyor: 'Daha da sıcak, daha da sık ve daha da yoğun' günler bizi bekliyor. Avrupa Birliği'nin Copernicus İklim Değişikliği Servisi verilerine göre, kıta genelinde sıcaklık artışı sanayi öncesi döneme kıyasla 2 santigrat dereceyi aşmış durumda. Bu makalede, yedi temel grafikle Avrupa'nın yeni iklim düzenini ve bunun yaratacağı etkileri inceliyoruz.
Rekorlar kırılırken: Sıcaklık artışının boyutları
İngiltere Meteoroloji Ofisi'ne göre, 19 Temmuz 2022'de ülke genelinde kaydedilen 40,3 santigrat derece, tüm zamanların en yüksek sıcaklığı olarak kayıtlara geçti. Bu değer, ülkenin daha önceki rekoru olan 38,7 santigrat dereceyi neredeyse 2 derece aştı. İngiltere'de 40 dereceyi gören tek bölge değildi; Galler ve İskoçya'da da sıcaklık rekorları kırıldı. Benzer durum Fransa'da da yaşandı: 18 Temmuz'da 42,4 santigrat derece ile yeni bir ulusal rekor kaydedildi. İspanya ve Portekiz'de sıcaklıklar 47 santigrat dereceye ulaşarak orman yangınlarını tetikledi ve yüzlerce kişinin hayatını kaybetmesine neden oldu. Copernicus verilerine göre, geçtiğimiz yaz Avrupa'da sıcaklık ortalaması, 1991-2020 referans döneminin 1-1,5 derece üzerinde seyretti.
Isı dalgaları daha sık ve daha uzun
Sıcaklık rekorları sadece anlık değil, aynı zamanda mevsimsel bir eğilimi de yansıtıyor. Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), Avrupa'da ısı dalgalarının sıklığının son 50 yılda üç katına çıktığını belirtiyor. Özellikle Akdeniz ülkeleri, daha uzun süreli ve daha yoğun sıcak hava dönemleriyle karşı karşıya. Avrupa Çevre Ajansı'nın raporuna göre, 2021'de kıta genelinde 33 gün süren bir ısı dalgası yaşandı ve bu süre 1950'lerde 12 gün civarındaydı. Yüzyılın sonuna doğru, sera gazı emisyonlarının azaltılmaması halinde, bu tür aşırı sıcak hava olaylarının neredeyse her yıl yaşanması bekleniyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Değişen iklim düzeni
Avrupa'daki bu ısınma eğilimi, küresel iklim değişikliğinin bir yansıması. Dünya genelinde sıcaklık artışı 1,1 santigrat derece seviyesindeyken, Avrupa bu ortalamanın üzerinde ısınıyor. Bunun nedeni, kıtanın kara kütlesinin denizlere göre daha hızlı ısınması ve Kuzey Kutbu'ndaki buzulların erimesinin jet akımlarını etkileyerek sıcak hava kütlelerinin daha uzun süre kalmasına yol açması. Sonuç olarak, sadece sıcaklıklar değil, kuraklıklar, seller ve orman yangınları da artıyor. Örneğin, 2022 yılında Avrupa'da 1,6 milyon hektar orman alanı yandı – bu, yıllık ortalamanın iki katından fazla. Tarım ve enerji sektörleri de baskı altında; nehirlerde su seviyeleri düşüyor, nükleer santraller soğutma suyu yetersizliği nedeniyle kapasite düşürmek zorunda kalıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Avrupa'daki bu sıcaklık artışı, Türkiye için doğrudan ve dolaylı etkiler barındırıyor. Coğrafi yakınlık nedeniyle Türkiye de benzer sıcak hava dalgalarına maruz kalma riski taşıyor; 2021'de Akdeniz ve Ege bölgelerinde yaşanan orman yangınları ve kuraklık bunun bir göstergesiydi. Ayrıca, Avrupa'daki tarımsal üretimin düşmesi, Türkiye'nin tarım ihracatı için fırsatlar yaratabilirken, aynı zamanda gıda fiyatlarında artışa da neden olabilir. Enerji alanında, Avrupa'daki hidroelektrik ve nükleer üretimin düşmesi, Türkiye'nin doğalgaz talebini artırabilir ve enerji maliyetlerini yükseltebilir. Son olarak, iklim değişikliğiyle mücadelede uluslararası işbirliğinin önemi artarken, Türkiye'nin 2053 net sıfır hedefi doğrultusunda adımlarını hızlandırması kritik görünüyor.
