Avrupa’nın güneyinde orman yangınları her yaz olduğundan daha şiddetli bir biçimde gündeme geliyor. Yangınların kendi hava sistemini oluşturmasıyla ortaya çıkan pirokümülonimbus (pyroCB) adı verilen devasa “ateş bulutları”, hem alevlerin yayılma hızını artırıyor hem de itfaiye ekiplerinin müdahalesini güçleştiriyor. Küresel ısınmanın etkisiyle daha sık görülen bu bulutlar, geçtiğimiz yaz Fransa, İspanya ve Yunanistan’da on binlerce hektarlık alanın kül olmasına yol açtı. Uzmanlar, Akdeniz havzasının 2060 yılına kadar yangın sezonunun 50 güne kadar uzayabileceğini öngörüyor.
Ateş bulutları nasıl oluşuyor ve neden tehlikeli?
Pirokümülonimbus, orman yangınının yükselen sıcak hava akımıyla birlikte atmosferde oluşan bir tür kümülonimbus bulutudur. Yangından yükselen su buharı ve kül partikülleri, soğuk atmosfer katmanlarında yoğunlaşarak dev bir bulut oluşturur. Bu bulut, adeta bir yanardağ püskürmesi gibi atmosfere yükselir ve hatta stratosfere kadar ulaşabilir. Fransız meteoroloji kurumu Météo-France’a göre, pyroCB bulutları yıldırım üretebilir, şiddetli rüzgar yaratabilir ve yangının yönünü aniden değiştirebilir. Bu da itfaiye ekiplerinin yangınla mücadelesini neredeyse imkansız hale getirir.
2019-2020 Avustralya yangınlarında görülen pyroCB bulutları, 15 bin metre yüksekliğe ulaşmış ve oluşturdukları yıldırımlar yeni yangınlar başlatmıştı. Avrupa’da ise 2021 yılında Yunanistan’ın Evia adasında ve İtalya’nın Sardinya bölgesinde bu bulutlar gözlemlenmişti. 2022 temmuz ayında Fransa’nın Gironde bölgesinde çıkan yangında da pyroCB oluştuğu doğrulandı. Uzmanlar, iklim değişikliğiyle birlikte bu bulutların daha sık ve daha şiddetli yaşanacağını belirtiyor.
Akdeniz havzasında yangın riski artıyor
Avrupa Birliği’nin Copernicus uydu sistemi verilerine göre, 2026 yılı itibarıyla Avrupa’da yanan alan miktarı son 15 yılın ortalamasının iki katına çıktı. Portekiz, İspanya, Fransa, İtalya ve Yunanistan, sıcak hava dalgalarıyla mücadele ederken, yangınlarla başa çıkmak için uçak ve helikopter filoları kurdu. Avrupa Komisyonu, yangınlarla mücadele için rezerve edilen uçak sayısını 2030’a kadar ikiye katlamayı planlıyor. Ancak uzmanlar, iklim değişikliğinin etkisiyle daha kurak koşulların oluştuğunu ve önleyici tedbirler alınmadığı takdirde vahim tablonun devam edeceğini vurguluyor.
Copernicus İklim Değişikliği Servisi verilerine göre, Akdeniz havzasında 2060 yılına kadar yıllık sıcaklık ortalamasının en az 2 derece artması bekleniyor. Bu da yangın riskini ciddi şekilde artıracak ve pyroCB gibi olağanüstü hava olaylarının görülme sıklığını yükseltecek. Uzmanlar, kara ve orman yönetimi stratejilerinin bu yeni gerçekliğe göre güncellenmesi gerektiğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişmeler Türkiye’yi doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, Akdeniz iklim kuşağında yer aldığı için aynı risklerle karşı karşıya. 2021 yılında Güney sahillerinde yaşanan yangınlarda benzer hava olayları gözlemlenmiş, bu durum itfaiye ve Orman Genel Müdürlüğü’nün müdahale kapasitesini zorlamıştı. Küresel ısınmanın etkisiyle Türkiye’de ortalama sıcaklıkların artması, orman yangınlarının daha şiddetli ve daha geniş alanlarda çıkmasına neden olabilir. Pirokümülonimbus bulutlarının etkilerinin anlaşılması, Türkiye’nin yangınla mücadele planlarının gözden geçirilmesi için bir uyarı niteliği taşıyor. Ayrıca, yangınların yol açtığı dumanların hava kalitesini etkilemesi, halk sağlığı açısından da bir tehdit oluşturuyor.
