Avrupa'da cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (CYBE) alarm verici bir hızla artıyor. Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) verilerine göre, frengi, bel soğukluğu (gonore) ve klamidya vakaları 2022 yılında rekor seviyelere ulaştı. Özellikle antibiyotiklere dirençli bakteri türlerinin hastane ortamlarından topluma yayılması, uzmanları endişelendiriyor. ECDC Direktörü Peter Beyer, durumun "herkesi ilgilendirdiğini" ve acil önlem alınması gerektiğini vurguluyor.
Rekor seviyedeki vaka artışı ve antibiyotik direnci tehdidi
ECDC'nin 2022 yılına ait raporuna göre, Avrupa Birliği ülkelerinde frengi vakaları bir önceki yıla göre yüzde 34 artarak 70.000'in üzerine çıktı. Gonore vakaları ise yüzde 48 artışla 200.000'i aştı. Klamidya vakaları da yüzde 16 artarak 400.000 civarına yükseldi. En çarpıcı artışlardan biri, anneden bebeğe geçen konjenital frengi vakalarında görüldü: Bu sayı neredeyse ikiye katlandı.
Ancak sadece vaka sayıları değil, enfeksiyonların tedavisinde kullanılan antibiyotiklere karşı direnç gelişmesi de büyük bir tehdit oluşturuyor. ECDC, gonore tedavisinde kullanılan seftriakson gibi son çare antibiyotiklere karşı direncin arttığını belirtiyor. Dirençli bakteri türleri artık sadece hastanelerde değil, toplum içinde de yayılıyor. Bu, özellikle cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların tedavisini zorlaştırıyor ve uzun vadede sağlık sistemleri üzerinde büyük bir yük oluşturma potansiyeli taşıyor.
Uzmanlar, bu artışın nedenleri arasında pandemi sonrası cinsel sağlık hizmetlerine erişimin azalması, test yaptırma oranlarının düşmesi ve güvenli cinsel davranışlardaki azalmayı gösteriyor. Özellikle genç nüfus arasında kondom kullanımının azalması, enfeksiyonların yayılmasını hızlandırdı.
Küresel boyut ve acil eylem çağrısı
Bu durum sadece Avrupa'nın sorunu değil. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), küresel çapta CYBE'lerin arttığını ve antibiyotik direncinin yayılmasını "sessiz bir pandemi" olarak nitelendiriyor. ABD'de de benzer eğilimler görülüyor; Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) 2021 yılında 1,6 milyon gonore vakası bildirdi. ECDC, tüm AB üye ülkelerine CYBE tarama programlarını genişletmeleri, cinsel sağlık eğitimini artırmaları ve antibiyotik direnciyle mücadele için ulusal eylem planlarını güçlendirmeleri çağrısında bulunuyor. Ayrıca yeni aşılar ve tedavi yöntemlerinin geliştirilmesi için araştırmaların hızlandırılması gerektiği belirtiliyor. ECDC direktörü Beyer, "Bu sadece sağlık çalışanlarının değil, herkesin sorunu. Toplum olarak cinsel sağlık konusunda daha fazla konuşmalı ve önleyici tedbirleri artırmalıyız," diyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Avrupa ile yakın coğrafi ve sosyal bağları nedeniyle CYBE'lerin yayılması açısından risk altındadır. Özellikle yoğun turizm trafiği ve göç hareketleri, enfeksiyonların sınır ötesi taşınmasına neden olabilir. Türkiye'nin sağlık sisteminin antibiyotik direnciyle mücadelede güçlü bir ulusal strateji geliştirmesi ve cinsel sağlık hizmetlerini yaygınlaştırması önem taşımaktadır. Ayrıca, bu küresel tehdit karşısında Türkiye'nin ECDC ve WHO ile işbirliğini artırması, erken uyarı sistemlerine entegre olması ve halk sağlığı kampanyalarıyla farkındalık yaratması gerekmektedir. Türkiye'de CYBE'lerin bildirimi zorunlu olmasına rağmen, eksik bildirim sorunu mevcuttur; bu nedenle sürveyans sistemlerinin güçlendirilmesi elzemdir.
