İran ve ABD arasında varılan ateşkese rağmen, taraflar arasında düşük yoğunluklu çatışmalar sürüyor. Bu durum, iki ülke arasındaki derin güvensizliğin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Uzmanlar, ateşkesin sadece büyük ölçekli askeri operasyonları durdurduğunu, ancak vekil güçler aracılığıyla veya siber alanda çatışmaların devam ettiğini belirtiyor. Özellikle Irak ve Suriye'deki İran destekli milislerle ABD güçleri arasında zaman zaman sıcak temaslar yaşanıyor.
Gelişmenin Arka Planı
İran ve ABD arasındaki gerilim, 1979 İslam Devrimi'nden bu yana inişli çıkışlı bir seyir izliyor. Son yıllarda nükleer anlaşmanın bozulması, yaptırımların yeniden uygulanması ve İran'ın bölgesel faaliyetleri tansiyonu yükseltti. 2023'te varılan geçici ateşkes, aslında doğrudan bir savaşı önlemek için atılan bir adımdı. Ancak bu ateşkes, tarafların birbirine olan güvensizliğini ortadan kaldırmadı. ABD, İran'ın nükleer programını durdurmadığı ve bölgesel milisleri kontrol altına almadığı sürece ateşkesin kalıcı olmayacağını düşünüyor. İran ise ABD'nin rejim değişikliği hedefinden vazgeçmediğine inanıyor.
Son aylarda Basra Körfezi'nde yaşanan gerginlikler, müzakere masasında çözülemeyen sorunların sahadaki yansımaları olarak yorumlanıyor. İran Devrim Muhafızları'na ait sürat tekneleri ABD savaş gemilerine yaklaşırken, ABD de bölgedeki varlığını artırıyor.
Bölgesel veya Küresel Boyut
İran-ABD çekişmesi sadece ikili ilişkileri değil, tüm Ortadoğu'yu etkiliyor. Yemen'de Husiler, Suriye'de Esad rejimi ve Lübnan'da Hizbullah, bu çekişmenin dolaylı aktörleri olarak öne çıkıyor. Ateşkese rağmen Süveyş Kanalı ve Hürmüz Boğazı gibi stratejik geçiş noktalarında güvenlik riskleri devam ediyor. Küresel enerji piyasaları, herhangi bir tırmanışta petrol fiyatlarının ani şekilde yükselebileceği endişesiyle tetikte bekliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve ABD arasındaki gerilimin azalmasından yana bir pozisyon izliyor. İki ülke arasında bir çatışma, Türkiye'nin güney sınırlarında istikrarsızlığı artırabilir. Ayrıca Irak ve Suriye'deki vekil güçlerin faaliyetleri, Türkiye'nin terörle mücadelesini de etkileyebilir. Ekonomik açıdan, İran'a yönelik yaptırımların sıkılaşması Türkiye'nin enerji ithalatında alternatif arayışlarını hızlandırabilir. Türkiye, bu dengede hem diplomatik girişimlerle hem de bölgesel iş birliği mekanizmalarıyla aktif rol üstlenmeye çalışıyor.
