ABD ile İran arasında son dönemde gözlemlenen fiili ateşkes, uzmanlara göre aslında tarafların stratejik bir çıkmaza girdiğini gösteriyor. Her iki taraf da askeri bir çatışmanın maliyetinden kaçınırken, mevcut dengenin korunmasının Washington için ulaşabilecek en iyi sonuç olduğu yorumları yapılıyor. Bu durum, bölgesel güç dengeleri ve Türkiye’nin dış politikası açısından önemli sinyaller taşıyor.
Gelişmenin Arka Planı: Stratejik Denge Arayışı
ABD’nin Ortadoğu’daki askeri varlığını azaltma eğilimi ve İran’ın nükleer programındaki ilerlemeler, iki ülke arasındaki gerilimi kontrollü bir seviyede tutma ihtiyacını doğurdu. Biden yönetimi, Trump döneminin maksimum baskı politikasının aksine, diplomatik kanalları açık tutmaya çalışıyor. Ancak Viyana’da süren nükleer müzakerelerde henüz somut ilerleme kaydedilememesi, tarafların birbirine güvenini zedeliyor. İran ise uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sürdürürken, bölgedeki vekil güçler aracılığıyla ABD ve müttefiklerine karşı hibrit savaş yöntemlerini kullanmayı ihmal etmiyor.
Bu bağlamda, Yemen’deki Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırıları, Irak’taki İran yanlısı milislerin ABD üslerine düzenlediği roket atakları ve Suriye’deki İsrail-İran gerginliği, fiili ateşkesin ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koyuyor. Washington, Tahran’ı doğrudan askeri bir müdahaleyle cezalandırmak yerine, ekonomik yaptırımları ve diplomatik izolasyonu tercih ediyor. Uzmanlara göre bu strateji, kısa vadede İran’ı masada tutmayı başarsa da uzun vadede sorunları çözmekten uzak.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Orta Doğu’da Yeni Dengeler
ABD-İran çıkmazı, bölgedeki diğer aktörlerin manevra alanını doğrudan etkiliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, ABD’nin güvenlik garantilerine olan güvenini sorgularken, Çin’in arabuluculuğunda İran’la normalleşme adımları atmaya başladı. İsrail ise İran’ın nükleer tehdidine karşı tek taraflı askeri seçenekleri masada tutuyor. Bu gelişmeler, Orta Doğu’da çok kutuplu bir yapıya doğru evrilmeyi hızlandırıyor.
Rusya’nın Ukrayna savaşı nedeniyle Batı’yla yaşadığı gerilim, Moskova’nın İran’la askeri iş birliğini derinleştirmesine yol açtı. İran’ın Rusya’ya insansız hava aracı tedarik etmesi, bu ittifakın somut bir göstergesi. Ayrıca Çin, enerji ihtiyacı ve Kuşak-Yol Projesi kapsamında İran’la ekonomik bağlarını güçlendiriyor. Bu durum, ABD’nin bölgedeki nüfuzunu dengelemek isteyen Pekin ve Moskova için önemli bir koz.
ABD’nin İran’la fiili ateşkes politikası, aynı zamanda Afganistan’dan çekilme ve Hint-Pasifik’e odaklanma stratejisiyle de uyumlu. Ancak bu strateji, Orta Doğu’daki müttefikler arasında güven bunalımına ve bölgesel bir güç boşluğuna yol açma riski taşıyor. Irak’taki siyasi kriz ve Lübnan’daki ekonomik çöküş, bu boşluğun nasıl doldurulacağına dair soru işaretlerini artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran çıkmazı, Türkiye için hem fırsat hem risk barındırıyor. Ankara, İran’la enerji ticareti ve güvenlik iş birliğini sürdürürken, ABD ile de stratejik diyaloğu korumaya çalışıyor. Ancak İran’ın Suriye ve Irak’taki varlığı, Türkiye’nin güvenlik endişelerini artırıyor. PKK/PYD ile mücadelede İran’ın tutumu belirsizliğini korurken, Tahran’ın nükleer programı Ankara’nın bölgesel dengeleri dikkatle izlemesini gerektiriyor. Türkiye, bu denklemde diplomatik manevra kabiliyetini kullanarak her iki tarafla da ilişkilerini dengelemek zorunda. Aksi halde bölgesel krizlerin doğrudan etkisi altında kalabilir.
