Güneydoğu Asya’dan Ortadoğu’ya uzanan geniş coğrafyada savaş ve çatışmalar devam ederken, bölge Müslümanlarının hac ibadetine olan ilgisi azalmıyor. Ancak artan maliyetler, başta endonezyalı ve malezyalı hacı adayları olmak üzere birçok kişiyi zorluyor. Suudi Arabistan’ın hac vizesi ücretlerindeki artış, konaklama ve ulaşım giderlerindeki yükseliş, ibadet yolculuğunu giderek daha pahalı hale getiriyor.
Artan maliyetler ve hacı adaylarının mücadelesi
Endonezya, dünyanın en kalabalık Müslüman nüfusuna sahip ülkesi olarak hac için en büyük talep kaynağı. Her yıl yüzbinlerce Endonezyalı hac sırası bekliyor; ortalama bekleme süresi 20 yılı buluyor. Bekleme listesindeki sayı 5 milyonu aşmış durumda. Ancak sadece sıra değil, maliyetler de büyük engel. Endonezya’da hac ücretleri 2024 yılı için kişi başı ortalama 4 bin dolara yükseldi. Bu, Endonezya’da asgari ücretin neredeyse 10 katına denk geliyor. Malezya’da da benzer bir tablo var: Hac paketleri 5 bin dolardan başlıyor. Bangladeş ve Pakistan’da ise bu rakamlar daha da yüksek.
Hacı adaylarının bir kısmı, bu yüksek maliyetleri karşılayabilmek için yıllarca biriktiriyor, hatta kredi çekiyor. Bazıları ise aile büyüklerinin birikimlerini kullanıyor. Endonezya hükümeti, hac ücretlerini sübvanse edebilmek için özel bir fon oluşturmuş olsa da, fonun kaynakları yetersiz kalıyor. 2023 yılında fonun açığı 1 milyar doları aştı.
Savaşlar hacı sayısını nasıl etkiliyor?
Suriye, Yemen ve Irak gibi savaş bölgelerinde yaşayan Müslümanlar için hac neredeyse imkansız hale geldi. Ancak bu bölgelerden gelen hacı adaylarının sayısı hac toplamında küçük bir paya sahip. Asıl etki, dolaylı yollardan hissediliyor. Savaşlar, petrol fiyatlarını artırarak Suudi Arabistan’ın hac hizmet maliyetlerini yükseltiyor ve dolayısıyla vize ücretlerine yansıyor. Ayrıca çatışmalar nedeniyle bazı havayolu şirketleri bölge uçuşlarını iptal ediyor, bu da ulaşım maliyetlerini artırıyor.
Öte yandan, hacı sayısı geçen yıl pandemi öncesi seviyelere dönmeye başladı. 2023 yılında 1,8 milyon hacı kabul edilirken, 2024’te bu sayının 2 milyonu geçmesi bekleniyor. Ancak Suudi Arabistan’ın hac kotalarını artırmasına rağmen, talebi karşılamakta zorlandığı görülüyor. Özellikle Endonezya ve Hindistan’dan gelen yoğun talep, kotaların dolmasına neden oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, her yıl yaklaşık 100 bin hacı adayı ile hac organizasyonlarından en çok etkilenen ülkelerden biri. Artan maliyetler, Türk hacı adaylarını da zorluyor. 2024 yılında Türkiye’den hacca gitmek isteyenlerin ödediği ücret 6 bin doları buldu. Bu, Türkiye’deki ekonomik kriz ve yüksek enflasyonla birleşince hacı adaylarının satın alma gücünü ciddi şekilde düşürüyor. Türkiye’nin Suudi Arabistan ile diplomatik ilişkileri normalleşme sürecinde olsa da, hac vizeleri ve kontenjanlar konusunda henüz somut bir iyileşme sağlanamadı. Türkiye’nin hacı adaylarını korumak için Suudi Arabistan nezdinde daha fazla lobi yapması ve sübvansiyon mekanizmalarını güçlendirmesi gerekiyor. Aksi takdirde, hac gibi dini bir vecibenin yerine getirilmesi lüks haline gelebilir.
