Asya hisse senedi piyasaları, İran'ın İsrail'e yönelik düzenlediği füze ve drone saldırılarının ardından Wall Street'te yaşanan sert düşüşlerin etkisiyle haftanın ilk işlem gününe kayıplarla başladı. Bölge genelinde yatırımcılar, jeopolitik risklerin tırmanması ve küresel piyasalardaki satış dalgasının etkisiyle temkinli bir duruş sergiliyor.
Gelişmenin arka planı
İran Devrim Muhafızları, 13 Nisan'ı 14 Nisan'a bağlayan gece İsrail'e yönelik geniş çaplı bir saldırı düzenledi. Saldırıda yüzlerce kamikaze drone, seyir füzesi ve balistik füze kullanıldı. İsrail ordusu, saldırıların büyük bölümünün hava savunma sistemleri tarafından etkisiz hale getirildiğini açıkladı. ABD, İngiltere ve Ürdün'ün de katıldığı ortak savunma operasyonuyla saldırı püskürtüldü. Ancak Negev bölgesinde bir askeri üste sınırlı hasar meydana geldiği bildirildi.
Saldırı, İsrail'in 1 Nisan'da Şam'daki İran konsolosluk binasına düzenlediği ve Devrim Muhafızları'nın üst düzey komutanlarından general Muhammed Rıza Zahedi'nin de aralarında olduğu yedi kişinin ölümüne neden olan hava saldırısına misilleme olarak gerçekleşti. Tahran yönetimi, misilleme yapma hakkını saklı tuttuğunu her fırsatta dile getiriyordu.
ABD Başkanı Joe Biden, saldırının ardından İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile telefon görüşmesi yaptı ve ABD'nin İsrail'in güvenliğine olan bağlılığını yineledi. Biden yönetimi, çatışmanın bölgesel bir savaşa dönüşmesini engellemek için diplomatik çabalara ağırlık verdi.
Bölgesel veya küresel boyut
İran'ın saldırısı, Orta Doğu'da yıllardır süren gölge savaşın doğrudan çatışmaya dönüşme riskini beraberinde getirdi. İsrail ile İran arasında uzun süredir devam eden vekâlet savaşları ve istihbarat operasyonları, ilk kez bu boyutta bir doğrudan askeri karşılaşmaya sahne oldu. Bölgede tansiyonun yükselmesi, petrol fiyatlarında dalgalanmaya neden oldu. Brent tipi ham petrol varil başına 92 doların üzerine çıkarak altı ayın en yüksek seviyesini gördü.
Küresel piyasalar, jeopolitik belirsizliklere karşı hassas bir dönemden geçiyor. ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz indirimlerine başlama zamanlamasına ilişkin belirsizlikler, zaten piyasalarda baskı yaratırken, Orta Doğu'daki gerginlik ek bir risk faktörü olarak öne çıkıyor. Cuma günü Wall Street'te üç ana endeks de yüzde 1'in üzerinde değer kaybetti. Dow Jones endeksi yüzde 1.24, S&P 500 endeksi yüzde 1.46 ve Nasdaq endeksi yüzde 1.62 düşüşle kapandı.
Asya'da Japonya'nın Nikkei 225 endeksi yüzde 1.5 düşerken, Hong Kong Hang Seng endeksi yüzde 1.8 geriledi. Çin'in Şanghay Bileşik Endeksi ise yüzde 0.7 değer kaybetti. Güney Kore Kospi endeksi yüzde 1.2, Avustralya'nın ASX 200 endeksi yüzde 0.9 düşüş gösterdi. Hindistan Sensex endeksi de yüzde 1.1'lik bir kayıpla işlem görüyor.
Yatırımcılar, özellikle İsrail ile Hizbullah arasında Lübnan sınırında devam eden çatışmaların daha da genişlemesi durumunda bölgesel istikrarsızlığın derinleşebileceğinden endişe ediyor. Ayrıca, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidi de küresel enerji arzına yönelik riskleri artırıyor. Petrol fiyatlarındaki yükseliş, enflasyonla mücadele eden merkez bankalarının işini zorlaştırabilir ve faiz indirimi beklentilerini erteleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-İsrail arasındaki gerginlik, Türkiye'nin doğrudan komşusu olduğu bir bölgede gerçekleştiğinden Ankara'yı yakından ilgilendiriyor. Türkiye, daha önce İsrail ve İran arasında arabuluculuk yapma potansiyeline sahip bir ülke olarak öne çıksa da, mevcut diplomatik ilişkilerin sınırlı olduğu bir dönemden geçiliyor. Enerji fiyatlarındaki yükseliş, petrol ithalatçısı olan Türkiye için cari açık ve enflasyon baskısını artırabilir. Ayrıca, istihbarat ve güvenlik koordinasyonu açısından Türkiye'nin NATO müttefikleriyle uyumu önem kazanıyor. Bölgede olası bir savaş, göç dalgaları ve ticaret yollarının kesintiye uğraması gibi riskleri de beraberinde getirebilir.
