Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) Dışişleri Bakanları, Myanmar'ın askeri rejiminin Dışişleri Bakanı ile Endonezya'nın başkenti Cakarta'da gerçekleştirdikleri toplantıda, daha önce Myanmar parlamentosu tarafından reddedilen 5 maddeli konsensus girişimine bağlılıklarını yineledi. Söz konusu toplantı, son dönemde artan şiddet olayları ve insani krizin gölgesinde, bölgesel bir diyalog kanalının yeniden açılması amacıyla 'buz kırıcı' niteliği taşıyor. ASEAN, Myanmar'daki siyasi krize çözüm bulmak için 2021 yılında kabul edilen bu planın uygulanmasında ısrar ederken, cunta yönetimi ise planı 'kendi iç işlerine müdahale' olarak nitelendiriyor.
Gelişmenin Arka Planı: 5 Maddeli Konsensus Neden Tıkandı?
ASEAN'ın 2021 yılında Endonezya'nın girişimiyle oluşturduğu 5 maddeli konsensus, şiddetin derhal durdurulması, tüm taraflar arasında diyalog başlatılması, özel bir elçi atanması, insani yardım koridorlarının açılması ve ASEAN'ın arabuluculuk rolünün güçlendirilmesini öngörüyordu. Ancak Myanmar ordusu, planı uygulamak için somut bir adım atmaktan kaçındı. Geçtiğimiz hafta Myanmar'ın askeri atamalı parlamentosu, bu planı reddederek ASEAN ile iş birliğini fiilen askıya aldı. Buna karşın ASEAN üyesi ülkeler, özellikle Endonezya, Malezya ve Singapur, Myanmar'ın tamamen dışlanmasının bölgesel istikrarı daha da zedeleyeceği endişesiyle diyaloğu sürdürme kararı aldı. Toplantıda alınan ortak bildiride, 'tüm tarafların sorumluluklarını yerine getirmesi gerektiği' vurgulanırken, Myanmar tarafının ise herhangi bir taahhüt vermediği belirtiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: ASEAN'ın Zor Sınavı
Myanmar'daki askeri darbe ve ardından yaşanan kanlı çatışmalar, ASEAN'ın 'müdahale etmeme' ilkesini test ediyor. Birlik, geçmişte Kamboçya ve Doğu Timor gibi krizlerde etkisiz kalmasıyla eleştirilmişti. Bugün ise Myanmar krizi, sadece bölgesel güvenliği değil, aynı zamanda ASEAN'ın uluslararası alandaki itibarını da tehdit ediyor. Çin ve Rusya'nın Myanmar cuntasına verdikleri destek, ASEAN'ın etkisini sınırlarken, ABD ve Batı ülkeleri ise daha sert yaptırımlar çağrısında bulunuyor. Bu noktada ASEAN'ın 'buz kırıcı' toplantısı, hem iç birliği koruma hem de dış baskılara karşı duruş sergileme açısından kritik bir adım olarak değerlendiriliyor. Ancak 5 maddeli planın uygulanmasında kaydedilen ilerleme eksikliği, bu girişimin samimiyetini sorgulatıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ASEAN ülkeleriyle ticari ve diplomatik ilişkilerini derinleştirme çabasında olan bir ülke olarak, bu gelişmeyi yakından izlemektedir. Myanmar'daki istikrarsızlık, Hint-Pasifik bölgesindeki güç dengelerini etkileyebilecek potansiyele sahiptir. Türkiye, Myanmar'da yaşanan insani krize duyarsız kalmayarak, BM nezdinde yapıcı bir rol üstlenmeye çalışmıştır. ASEAN'ın Myanmar'la diyalog arayışı, Türkiye'nin de benzer krizlerde diplomasiyi önceleyen politikasıyla örtüşmektedir. Ancak bölgede Çin ve Rusya'nın artan etkisi, Türkiye'nin Asya-Pasifik stratejisinde daha dikkatli adımlar atmasını gerektirmektedir. Öte yandan, ASEAN'ın Myanmar konusundaki tutumu, Türkiye'nin uluslararası örgütlerdeki çok taraflı diplomasi anlayışına da ışık tutmaktadır.
