Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) dışişleri bakanları, Myanmar'ın askeri yönetiminden Dışişleri Bakanı Than Swe ile Laos'un başkenti Vientiane'de 'buz kırıcı' niteliğinde bir toplantı gerçekleştirdi. Toplantıda ASEAN, geçen hafta Myanmar'ın askeri kontrolündeki parlamento tarafından reddedilen Beş Nokta Mutabakatı'na bağlılığını yineledi. Bu mutabakat, 2021 darbesinin ardından şiddetlenen iç çatışmaya siyasi bir çözüm bulunmasını amaçlıyor.
Gelişmenin Arka Planı
ASEAN, Nisan 2021'de kabul ettiği Beş Nokta Mutabakatı ile Myanmar'da acil yardım, diyalog ve şiddetin durdurulmasını öngörüyor. Ancak Myanmar cuntası, bu planı defalarca görmezden geldi. Geçen hafta ise askeri yönetim, mutabakatın uygulanmasına yönelik ASEAN'ın önerilerini reddetti. Buna rağmen ASEAN, bölgesel istikrar için Myanmar ile angajmanı sürdürme kararlılığında. Toplantı, Myanmar'ın temsil edildiği ilk üst düzey ASEAN toplantısı olması açısından önem taşıyor.
Myanmar'da 2021 darbesinden bu yana binlerce kişi hayatını kaybetti, milyonlarca kişi yerinden edildi. Askeri yönetim, ülke genelinde direniş gruplarıyla çatışıyor ve ekonomik çöküşle karşı karşıya. ASEAN, Myanmar'ı dışlamaktansa diyaloğu sürdürmenin daha etkili olacağını düşünüyor. Ancak bazı üye ülkeler, cuntanın tavrının ASEAN'ın güvenilirliğine zarar verdiğini savunuyor.
Bölgesel Boyut
Myanmar krizi, sadece ülke içinde değil, bölgesel güvenlik ve insani durumu da etkiliyor. Çatışmalar nedeniyle komşu ülkelere yönelik mülteci akışı artarken, sınır ötesi suç ve uyuşturucu ticareti de büyüyor. ASEAN üyeleri arasında Myanmar konusunda fikir ayrılıkları bulunuyor; bazıları daha sert yaptırımlar isterken, diğerleri diyaloğa öncelik veriyor. ABD ve Çin gibi büyük güçler de Myanmar'daki gelişmeleri yakından izliyor. ASEAN'ın bu krizdeki rolü, birliğin bölgesel kriz yönetimindeki etkinliğinin sınandığı bir alan olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Myanmar'daki insani krize kayıtsız kalmamış, Rohingya Müslümanlarına yardım elini uzatmıştır. ASEAN'ın Myanmar ile diyaloğu sürdürmesi, bölgesel istikrar için kritik olsa da, cuntanın uluslararası meşruiyet kazanması riskini de barındırıyor. Türkiye, Myanmar'da demokratik geçiş ve insan haklarının korunması yönünde net bir duruş sergilemeli, ASEAN'ı da bu yönde teşvik etmelidir. Ayrıca, Türkiye'nin ASEAN ile ilişkileri göz önüne alındığında, bu krizin bölgesel ticaret ve işbirliğine olumsuz etkisi, Türk şirketlerini de dolaylı yoldan etkileyebilir.
