Japonya ve Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN), Hint-Pasifik bölgesinde barış, istikrar ve refahı güvence altına almak amacıyla güncellenmiş Serbest ve Açık Hint-Pasifik (FOIP) Girişimi'ni hayata geçirdi. Yeni yaklaşım, bölgesel bir blok oluşturmak yerine, uluslararası hukuka ve ortak değerlere dayalı işbirliğini derinleştirmeyi hedefliyor. Tokyo ve ASEAN başkentlerinden yapılan ortak açıklamada, girişimin "paylaşılan bir temeli korumak, bir blok değil" ilkesiyle hareket ettiği belirtildi.
Güncellenmiş Girişimin Arka Planı
Japonya, 2016 yılında ilk kez duyurduğu Serbest ve Açık Hint-Pasifik stratejisini, bölgedeki hızlı jeopolitik değişimlere yanıt verecek şekilde revize etti. Güncelleme, özellikle Çin'in Doğu ve Güney Çin Denizi'ndeki iddialı hamleleri, kuşak-yol girişimiyle artan ekonomik nüfuzu ve askeri modernizasyonu karşısında ASEAN ülkelerinin duyduğu endişeleri yansıtıyor. Yeni FOIP, altyapı yatırımları, deniz güvenliği, iklim değişikliğiyle mücadele ve dijital bağlantısallık gibi alanlarda somut işbirliği projeleri öngörüyor.
ASEAN'ın 2023'te kabul ettiği Hint-Pasifik Dış Politika Rehberi ile Japonya'nın FOIP'i arasında güçlü bir uyum sağlandı. Girişimin en dikkat çekici unsurlarından biri, bölgesel altyapı finansmanında şeffaflık ve borç sürdürülebilirliği ilkelerinin öne çıkarılması. Japonya, ASEAN ülkelerine yönelik resmi kalkınma yardımlarını artırarak, Çin'in borç tuzağı eleştirilerine karşı alternatif bir model sunmayı amaçlıyor. Ayrıca, deniz yetki alanlarının korunması için sahil güvenlik kapasitesinin güçlendirilmesi ve ortak tatbikatların sıklaştırılması planlanıyor.
Japonya Başbakanı ve ASEAN liderleri arasında yapılan son zirvede, 2025 yılına kadar bölgede 50'den fazla somut projenin hayata geçirilmesi kararlaştırıldı. Bu projeler arasında akıllı şehirler, yenilenebilir enerji santralleri ve dijital altyapı yer alıyor. Girişimin finansmanında Japonya'nın yanı sıra Avustralya, Hindistan ve ABD'nin de destek verdiği belirtiliyor. Ancak Tokyo, projeyi askeri bir ittifak olarak değil, ekonomik ve diplomatik bir platform olarak konumlandırmaya özen gösteriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hint-Pasifik, dünya nüfusunun yarısından fazlasını ve küresel ekonominin üçte ikisini barındırıyor. Bölge, ABD-Çin rekabetinin merkezinde yer alıyor. Japonya'nın güncellenmiş FOIP'i, ASEAN'ın merkeziliğini koruyarak, bölgesel mimaride dengeli bir rol oynamayı amaçlıyor. Bu hamle, Çin'in bölgesel düzenin kurallarını kendi çıkarları doğrultusunda şekillendirme çabalarına karşı kolektif bir denge unsuru oluşturuyor.
Girişim, aynı zamanda Kuad (Japonya, ABD, Avustralya, Hindistan) ülkelerinin Hint-Pasifik vizyonuyla da örtüşüyor. Ancak ASEAN, Kuad'ın askeri boyutundan ziyade ekonomik ve kalkınma odaklı işbirliğine vurgu yapılmasını istiyor. Japonya, bu hassasiyeti dikkate alarak, FOIP'i "serbest ve açık" ilkeleri etrafında şekillendiriyor; bu ilkeler arasında seyrüsefer serbestisi, uluslararası hukuka saygı, serbest ticaret ve barışçıl anlaşmazlık çözümü yer alıyor.
Çin, girişimi henüz resmi olarak eleştirmiş değil; ancak bazı Çinli yetkililer, FOIP'in "soğuk savaş zihniyeti" taşıdığını ve bölgede kutuplaşmaya yol açabileceğini savunuyor. Buna karşın Japonya ve ASEAN, girişimin kapsayıcı olduğunu ve Çin dahil tüm ülkelere açık olduğunu vurguluyor. Bölgesel uzmanlar, FOIP'in başarısının, somut projelerin hızla hayata geçirilmesine ve ASEAN içindeki farklı önceliklerin uyumlaştırılmasına bağlı olduğunu belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Japonya ve ASEAN'ın güncellenmiş Serbest ve Açık Hint-Pasifik girişimi, Türkiye için dolaylı ama stratejik öneme sahip. Hint-Pasifik'te artan jeopolitik rekabet, küresel ticaret yollarını ve enerji güvenliğini etkiliyor; Türkiye'nin Asya'ya açılım politikası ve Orta Koridor projesi bu dengelerden etkilenebilir. Ayrıca, Çin-ABD rekabetinin derinleşmesi, Türkiye'nin NATO içindeki konumunu ve savunma sanayii işbirliklerini yeniden şekillendirebilir. Ankara, bölgesel örgütlerle diyalogunu güçlendirerek çok kutuplu düzende aktif rol alabilir.
