Arnavutluk'un başkenti Tiran'da 11 Haziran'da binlerce protestocu, eski ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kushner ile bağlantılı bir lüks tatil köyü projesine karşı aralıksız 12. günlerinde bir araya geldi. Göstericiler, söz konusu projenin ülkenin koruma altındaki Vjosa-Narta sulak alanlarını tehdit ettiği uyarısında bulundu. Avrupa'nın en önemli ekosistemlerinden biri olarak kabul edilen bu bölge, biyolojik çeşitlilik açısından büyük önem taşıyor ve birçok kuş türüne ev sahipliği yapıyor. Protestolar, çevre aktivistleri, yerel halk ve siyasi grupların birleşmesiyle giderek büyüyor.
Proje neden tartışmalı?
Kushner ve ortağı iş insanı Richard Grenell tarafından geliştirilen proje, Adriyatik kıyısında yer alan Vjosa-Narta bölgesinde 5 yıldızlı oteller, lüks villalar ve bir marina inşa edilmesini öngörüyor. Ancak çevreciler, bu devasa yatırımın hassas ekosistemi geri dönülemez şekilde tahrip edeceğini belirtiyor. Vjosa Nehri, "Avrupa'nın son vahşi nehri" olarak anılıyor ve 2022'de ulusal park ilan edilmişti. Protestocular, hükümetin bu projeye izin vererek ulusal ve uluslararası çevre yasalarını ihlal ettiğini iddia ediyor.
Göstericiler arasında yer alan ünlü çevre aktivisti Edi Shukriu, "Bu proje, Arnavutluk'un doğal mirasına bir saldırıdır. Hükümet, bir avuç zengin yatırımcının çıkarları için halkın iradesini hiçe sayıyor" dedi. 12 gündür devam eden eylemlerde polis ile protestocular arasında zaman zaman gerginlik yaşanırken, şu ana kadar ciddi bir olay bildirilmedi.
Arnavutluk Başbakanı Edi Rama ise projeyi savunarak, yatırımın ülkeye istihdam ve ekonomik büyüme getireceğini söyledi. Ancak muhalefet partileri, hükümeti yolsuzluk ve çevreye duyarsızlıkla suçluyor. Kushner ve Grenell'in Arnavutluk'taki yatırımları, Balkanlar'da Amerikan nüfuzunu artırma çabalarının bir parçası olarak görülüyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Bu protestolar, Arnavutluk'ta artan çevre bilincinin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Ülkede son yıllarda hidroelektrik santralleri ve turizm projeleri benzer tartışmalara yol açmıştı. Vjosa-Narta vakası, küçük bir Balkan ülkesinin küresel çevre hareketiyle kesişim noktasını temsil ediyor. Uluslararası çevre örgütleri de projeye karşı kampanya başlatmış durumda. WWF, Greenpeace ve Avrupa Kuşları Koruma Konseyi, projenin durdurulması için Arnavutluk hükümetine çağrıda bulundu.
Diğer yandan, Kushner'in bu yatırımı, Trump ailesinin Beyaz Saray sonrası ticari faaliyetlerinin bir parçası. Grenell ile birlikte Sırbistan'da da benzer bir lüks tatil köyü projesi yürütüyorlar. Bu durum, ABD'li eski yetkililerin etik sınırları aşıp aşmadığı sorusunu gündeme getiriyor. Protestolar, aynı zamanda Arnavutluk'ta ABD etkisine karşı artan bir rahatsızlığı da yansıtıyor olabilir. Bazı gözlemciler, bu tür projelerin Balkanlar'da "küresel seçkinler" için ayrıcalıklı bölgeler yarattığını savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Balkanlar'da çevre ve enerji projelerinde benzer tartışmalarla karşı karşıya kalmış bir ülke olarak Arnavutluk'taki gelişmeleri yakından izliyor. Bu protestolar, Türkiye'nin de üyesi olduğu Avrupa Konseyi ve AB sürecinde çevre standartlarının ne kadar önemli olduğunu bir kez daha hatırlatıyor. Türkiye'nin, özellikle doğal alanların korunması konusunda uluslararası baskılara maruz kalabileceği düşünüldüğünde, Arnavutluk örneği bir uyarı niteliği taşıyor. Ayrıca, ABD'li siyasi figürlerin Balkanlar'daki yatırımları, Türkiye'nin bölgedeki nüfuz mücadelesi açısından da dikkatle takip edilmeli. Türkiye, kendi çevre politikalarını gözden geçirirken bu tür uluslararası hareketlere karşı hazırlıklı olmalı.
