İklim değişikliğiyle mücadelede olumlu ama göz ardı edilen bir gelişme yaşanıyor: Arazi kullanımı kaynaklı emisyonlar (ormansızlaşma, turba alanı kaybı ve orman bozulması dahil) bu yüzyılda üçte bir oranında azaldı. Carbon Brief'in altı grafikle ortaya koyduğu bu düşüş, küresel emisyon hedefleri açısından umut verici bir işaret olarak değerlendiriliyor. Peki bu düşüşün arkasında hangi faktörler var ve bu eğilim sürdürülebilir mi?
Arazi kullanımı emisyonlarındaki düşüşün arka planı
Carbon Brief'in analizine göre, arazi kullanımı değişikliğinden kaynaklanan karbondioksit emisyonları, 2000'li yılların başından bu yana yaklaşık %33 oranında geriledi. Bu düşüşün en büyük nedenleri arasında, bazı bölgelerde ormansızlaşma hızının yavaşlaması, ağaçlandırma çalışmalarının artması ve tarım alanlarının daha verimli kullanılması gösteriliyor. Özellikle Güneydoğu Asya'da palm yağı plantasyonları için yapılan orman tahribatının azalması, Brezilya'da ise soya ve sığır üretimi kaynaklı ormansızlaşmanın kontrol altına alınmaya başlanması dikkat çekiyor.
Bununla birlikte, uzmanlar bu olumlu tablonun kırılgan olduğu konusunda uyarıyor. İklim değişikliğinin kendisi (örneğin orman yangınları ve kuraklık) ormanları tehdit etmeye devam ederken, bazı gelişmekte olan ülkelerde ekonomik büyüme baskısı, yeniden ormansızlaşma riskini artırabilir. Ayrıca, turba alanlarının kurutulması ve tahrip edilmesi gibi süreçler, sera gazı emisyonlarının önemli bir kısmını oluşturmaya devam ediyor.
Küresel ve bölgesel boyut
Arazi kullanımı emisyonlarındaki azalma, Paris İklim Anlaşması hedefleri açısından kritik bir öneme sahip. Zira ormanlar ve topraklar, atmosferdeki karbondioksiti emerek iklim değişikliğinin etkilerini hafifletmede doğal karbon yutakları olarak işlev görüyor. Bu nedenle, ormansızlaşmanın azaltılması, küresel ısınmayı 1,5°C ile sınırlandırma hedefinin ulaşılabilirliğini artırıyor.
Bölgesel olarak bakıldığında, en büyük iyileşme Endonezya ve Malezya'da görülüyor. İki ülke, palm yağı üretiminde sürdürülebilirlik standartlarını benimseyerek ve yasadışı ormansızlaşmayı önlemeye yönelik politikalar izleyerek emisyonlarını önemli ölçüde azalttı. Brezilya'da ise Lula hükümetinin yeniden göreve gelmesiyle birlikte çevre koruma politikalarının güçlendirilmesi ve Amazon'da ormansızlaşmanın %50'den fazla düşmesi, küresel emisyonlara olumlu yansıdı. Buna karşılık, Afrika'nın bazı bölgelerinde ve Güney Amerika'nın diğer ülkelerinde ormansızlaşma baskısı hâlâ yüksek.
Uzmanlar, teknolojik yeniliklerin ve sürdürülebilir arazi yönetimi uygulamalarının yanı sıra, orman koruma projelerine yönelik uluslararası finansmanın da bu düşüşte etkili olduğunu belirtiyor. Ancak, mevcut emisyon azaltım hızının, küresel iklim hedefleriyle uyumlu olması için daha da hızlandırılması gerektiğinin altını çiziyorlar.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, orman varlığı açısından zengin bir ülke olmasına rağmen, arazi kullanımı değişikliği kaynaklı emisyonlar konusunda tam bir envantere sahip değildir. Ancak, son yıllarda orman yangınlarının artması ve tarım alanlarının amaç dışı kullanımı, emisyonlar üzerinde baskı oluşturmaktadır. Küresel ölçekte arazi kaynaklı emisyonlardaki düşüş, Türkiye'nin de sürdürülebilir arazi yönetimi politikalarını güçlendirmesi gerektiğini göstermektedir. Özellikle orman koruma, ağaçlandırma ve turba alanlarının rehabilitasyonu konularında uluslararası fonlardan yararlanma fırsatları doğabilir. Ayrıca, tarımda verimliliği artırarak ve kentsel dönüşümde çevre dostu uygulamalarla Türkiye, hem karbon emisyonlarını azaltabilir hem de iklim değişikliğinin etkilerine karşı daha dirençli hale gelebilir.
