ABD Temsilciler Meclisi üyesi Alexandria Ocasio-Cortez (AOC), büyük teknoloji şirketlerinin tüketiciyi korumak amacıyla zorla bölünmesi gerektiğini savundu. New York Demokratı, teknoloji devlerinin 'tamamen kontrolsüz güç' istediğini belirterek, bu şirketlerin piyasa hakimiyetinin kırılması gerektiğini ifade etti. Ocasio-Cortez, özellikle Amazon, Google, Meta ve Apple gibi şirketlerin veri toplama, fiyat belirleme ve rakipleri engelleme konularında sahip oldukları gücün demokrasi için tehdit oluşturduğunu vurguladı.
Gelişmenin arka planı
Ocasio-Cortez'in bu açıklamaları, ABD'de büyük teknoloji şirketlerine yönelik antitröst tartışmalarının yeniden alevlendiği bir dönemde geldi. Son yıllarda hem Cumhuriyetçiler hem de Demokratlar, bu şirketlerin piyasa gücünün sınırlandırılması konusunda artan bir mutabakat içinde. Ancak yasal düzenlemeler Kongre'de tıkanmış durumda. Ocasio-Cortez, 'Bu şirketlerin kârları sürekli artarken, küçük işletmeler ve tüketiciler zarar görüyor. Bir arama motorunun veya sosyal medya platformunun bu kadar büyük bir güce sahip olması kabul edilemez' dedi.
Demokrat vekil, özellikle Amazon'un perakende sektöründeki hakimiyetine ve Google'ın arama motoru pazarındaki tekelci konumuna dikkat çekti. Ocasio-Cortez, 'Bu şirketler ellerindeki veriyi kullanarak rakiplerini ezebiliyor. Bir platformda hem oyunculuk yapıyor hem de hakemlik yapıyorlar' ifadelerini kullandı. Ayrıca Meta'nın (Facebook) Instagram ve WhatsApp'ı satın almasının rekabeti nasıl azalttığını hatırlattı.
Küresel boyut ve yansımalar
ABD'de büyük teknoloji şirketlerine yönelik antitröst baskısı, Avrupa Birliği'nde de benzer düzenlemeleri tetiklemiş durumda. AB Dijital Piyasalar Yasası (DMA) ile büyük teknoloji şirketlerine yeni kurallar getirilirken, Ocasio-Cortez'in savunduğu gibi 'yapısal ayrıştırma' seçeneği ABD'de henüz resmi olarak gündeme gelmiş değil. Ancak bu çağrı, teknoloji devlerinin siyasi güce dönüşen ekonomik hakimiyetinin sorgulanmasına neden oldu. Uzmanlar, şirketlerin bölünmesi durumunda tüketicilerin daha fazla seçeneğe ve daha düşük fiyatlara sahip olabileceğini, ancak inovasyonun yavaşlayabileceğini belirtiyor.
Ocasio-Cortez, konuşmasında ayrıca yapay zeka teknolojilerine dikkat çekerek, 'Bu şirketler yapay zekayı kontrol ettikçe, toplumun geleceğine dair kararlar da ellerine geçiyor' dedi. Büyük teknoloji şirketleri ise bu eleştirilere, inovasyonu engellediği gerekçesiyle karşı çıkıyor. Amazon, Google ve Meta'nın Washington'daki lobi faaliyetleri de düzenlemelerin yavaşlamasında etkili oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de büyük teknoloji şirketlerinin pazar hakimiyeti henüz ABD'deki boyutlara ulaşmasa da, Rekabet Kurumu benzer sorunlarla karşı karşıya. Google ve Meta'ya yönelik soruşturmalar sürerken, ABD'deki bu tür tartışmalar Türkiye'deki düzenleyici kurumlar için emsal teşkil edebilir. Ayrıca, Türk şirketlerinin küresel devlerle rekabet etmekte zorlandığı bir ortamda, antitröst politikaları yerel girişimciliği destekleyebilir. Ancak Türkiye'nin bu şirketlere karşı aldığı vergi ve veri düzenlemeleri, ABD'deki bölünme çağrılarına kıyasla daha kademeli bir yaklaşımı yansıtıyor. Ekonomik ilişkiler açısından, bu gelişmeler Türkiye'nin teknoloji devleriyle müzakere gücünü artırabilir.
