NATO, son yıllarda en büyük sınavlarından birini yaşıyor: ABD eski Başkanı Donald Trump'ın ittifaka yönelik eleştirilerinin ardından, Ankara'nın stratejik konumu ve ittifak içindeki rolü yeniden tartışma konusu oldu. Trump'ın “angsty” (endişeli) ruh hali olarak tanımlanan bu atmosfer, NATO’nun yalnızca ABD başkanlarının memnuniyeti üzerine mi inşa edilmesi gerektiği sorusunu gündeme getiriyor. Türkiye gibi jeopolitik açıdan hayati bir üye için bu soru, sadece transatlantik ilişkilerin değil, aynı zamanda bölgesel güvenlik dengelerinin de yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kılıyor.
Trump'ın Gölgesinde NATO
Trump'ın başkanlığı boyunca NATO'ya yönelttiği ağır eleştiriler, özellikle savunma harcamalarının GSYİH'nın %2'sine çıkarılması talebi üzerine yoğunlaştı. Bu baskı, birçok Avrupalı müttefiki rahatsız etse de, ittifakın dayanışma ruhunu zedeledi. Trump'ın “angsty” olarak nitelendirilen tutumu, sadece Avrupalı ortakları değil, aynı zamanda Ortadoğu politikalarında kilit rol oynayan Türkiye’yi de doğrudan etkiledi.
Türkiye, Trump döneminde Suriye’deki operasyonları, S-400 hava savunma sistemlerini satın alması ve Doğu Akdeniz’deki enerji arayışları nedeniyle ABD ile sık sık karşı karşıya geldi. NATO’nun bu krizleri yönetme biçimi, Ankara’nın ittifaka olan güvenini sorgulamasına yol açtı. Özellikle PYD/YPG konusunda ABD’nin Türkiye’nin endişelerini yeterince dikkate almaması, iki ülke arasında derin bir güven bunalımına neden oldu.
Trump yönetiminin sona ermesiyle birlikte, Biden yönetimi ittifakın birlikteliğini yeniden tesis etmek için çaba gösterse de, Türkiye'nin beklentileri tam anlamıyla karşılanmış değil. Ankara, F-35 programından çıkarılması, CAATSA yaptırımları ve Suriye politikasındaki farklılıklar nedeniyle hala Washington ile bir dizi sorun yaşıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
NATO’nun Trump sonrası dönemde yeniden yapılanma çabaları, yalnızca ABD-Türkiye ilişkilerini değil, aynı zamanda Avrupa güvenlik mimarisini de etkiliyor. Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırganlığı karşısında NATO’nun Doğu kanadını güçlendirmesi, Türkiye’nin Karadeniz’deki stratejik önemini artırdı. Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin uygulanmasıyla Türkiye, Rus savaş gemilerinin geçişini kısıtlama yetkisini kullanarak ittifaka önemli bir katkı sağladı.
Ancak NATO’nun “Trump faktörü”nün üstesinden gelmesi, yalnızca liderlerin kişisel ilişkilerine değil, ittifakın kurumsal mekanizmalarının sağlamlığına da bağlı. Türkiye’nin savunma sanayiinde yerli üretimi artırma çabaları, bu belirsizlik ortamında bir güvence unsuru olarak değerlendiriliyor. Özellikle SİHA’lardaki başarısı, Ankara’nın ittifak içindeki elini güçlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türk dış politikasında NATO üyeliğinin önemini bir kez daha öne çıkarırken, stratejik bağımsızlık arayışını da hızlandırıyor. Ankara, Trump benzeri bir liderin yeniden ABD başkanı olması durumunda ortaya çıkabilecek risklere karşı kendini korumak için savunma sanayiinde dışa bağımlılığı azaltma ve çok yönlü dış politika izleme yolunda ilerliyor. Aynı zamanda, Türkiye’nin Ukrayna krizinde oynadığı arabuluculuk rolü, ittifak içinde daha etkin bir pozisyon elde etmesini sağladı. Kısacası, Türkiye için asıl mesele, NATO’nun tek bir ülkenin başkanının keyfine göre şekillenmemesi ve Ankara’nın çıkarlarının güvence altına alınmasıdır.
