"Tepedeki şehir" (city upon the hill) metaforu, Amerika Birleşik Devletleri'nin kuruluşundan bu yana ulusal kimliğin merkezinde yer aldı. Püriten vali John Winthrop'un 1630'da kullandığı bu ifade, ABD'nin dünyaya örnek olma iddiasını simgeliyordu. Ancak ünlü tarihçi Michael Beschloss'un yazdığına göre, bu vizyon artık parçalanma tehlikesiyle karşı karşıya. Demokratik kurumlara olan güvenin erozyonu, siyasi kutuplaşma ve kurucu ilkelerin terk edilmesi, Washington'ın küresel liderlik rolünü sorgulatıyor.
Kurucu İlkelerin Terk Edilişi
Beschloss, Amerika'nın Soğuk Savaş döneminde özgür dünyanın lideri olarak hareket ettiğini, ancak bugün aynı değerleri savunmakta zorlandığını belirtiyor. Başkan Joe Biden'ın "demokrasiler ile otokrasiler arasındaki mücadele" söylemine rağmen, iç cephedeki bölünmeler dış politika kredibilitesini zedeliyor. 2021'deki Capitol Hill işgali, 2024 seçimlerine gölge düşüren anayasal tartışmalar ve yüksek mahkemenin kararlarına olan güvensizlik, "örnek ülke" imajını aşındırıyor. Tarihçiye göre, Amerikan istisnacılığı inancı, uygulamada evrensel insan hakları ve hukukun üstünlüğü gibi temel prensiplerin terk edilmesiyle çelişiyor. Bu durum, ABD'nin insan hakları ihlalleri veya demokratik gerileme yaşayan ülkelere yönelik eleştirilerini de zayıflatıyor. Örneğin, Macaristan ve Polonya'da demokrasi endişelerini gündeme getiren Washington, kendi içindeki benzer eğilimler nedeniyle itibar kaybediyor.
Küresel Demokrasiye Yansımaları
ABD'nin itibar kaybı, sadece bir imaj sorunu değil; aynı zamanda küresel demokrasi hareketi için de bir darbe. Freedom House'un 2023 raporuna göre, dünya genelinde demokratik standartlar 17 yıldır geriliyor. Çin ve Rusya gibi otoriter rejimler, Amerikan demokrasisinin krizini kendi modellerini meşrulaştırmak için kullanıyor. Özellikle Asya ve Afrika'da, "Washington Konsensüsü"nün başarısızlığı olarak yorumlanan bu durum, Çin'in ekonomik kalkınma modelinin cazibesini artırıyor. Öte yandan, Avrupa Birliği gibi geleneksel müttefikler de Washington'a olan bağımlılıklarını sorgulamaya başlıyor. NATO içindeki dayanışma, ABD'nin iç siyasi krizleri ve yalnızcılık eğilimleri nedeniyle test ediliyor. Beschloss, uluslararası sistemin yeniden şekillendiği bu dönemde, ABD'nin örnek olma misyonunu yeniden kazanmak için kurucu değerlerine dönmesi gerektiğini vurguluyor. Ancak bu, kısa vadede zor görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin liderlik krizi, Türkiye için hem fırsat hem de risk barındırıyor. Bir yandan, ABD'nin demokratik meşruiyet kaybı, Türkiye'nin kendi modelini savunmasını zorlaştıran bir itham aracı olarak kullanılabilir. Diğer yandan, çok kutuplu dünyada ABD'nin nüfuzunun göreceli azalması, Türkiye'ye bağımsız dış politika manevra alanı sağlayabilir. Ancak, ABD'nin kurumsal zayıflığı, küresel ekonomik istikrarsızlık ve güvenlik boşlukları yaratabilir. Türkiye, özellikle doğrudan yabancı yatırım ve ticaret bağlantıları açısından ABD ile sağlıklı ilişkilerini sürdürmek zorunda. Beschloss'un uyarıları, Ankara'nın Washington'la ilişkilerinde daha dengeli ve çok yönlü bir strateji izlemesi gerektiğini gösteriyor. Aksi takdirde, yalnızca ABD'nin sorunlarını değil, aynı zamanda küresel demokrasi açığının Türkiye'ye yansımalarını da yönetmek zorunda kalabilir.
