Çin merkezli e-ticaret devi Alibaba Group, ABD Savunma Bakanlığı'na (Pentagon) dava açtı. Şirket, Pentagon'un kendisini resmi olarak 'Çin askeri şirketi' olarak sınıflandırmasının hukuka aykırı olduğunu savunuyor. Davanın, Washington ile Pekin arasındaki ticari gerilimleri daha da tırmandırması beklenirken, Alibaba'nın kararı Wall Street'te yankı uyandırdı ve şirket hisselerinde dalgalanmaya neden oldu. Davanın merkezinde, ABD'de faaliyet gösteren yabancı şirketlerin ulusal güvenlik endişeleriyle hedef alınmasına karşı bir hukuk savaşı var.
Davanın Arka Planı ve Alibaba'nın Gerekçeleri
Alibaba, 16 Ağustos 2024'te Washington DC Bölge Mahkemesi'ne başvurarak, Pentagon'un 'Çin askeri şirketi' listesine itiraz etti. Şirket, bu etiketin ABD hukukuna aykırı olduğunu ve iş ortakları ile yatırımcılar nezdinde itibar kaybına yol açtığını iddia ediyor. Alibaba'nın avukatları, şirketin Çin Halk Kurtuluş Ordusu ile hiçbir bağlantısı olmadığını ve tamamen özel sektöre ait olduğunu vurguluyor. Dava dilekçesinde, Pentagon'un listelemesinin 'keyfi, kaprisli ve hatalı' olduğu belirtiliyor.
ABD Savunma Bakanlığı, söz konusu listeyi 2023 yılı sonunda oluşturmuş ve içerisine Alibaba ile birlikte birçok Çinli teknoloji şirketini dahil etmişti. ABD yasalarına göre, bu listede yer alan şirketlerin ABD'li savunma yüklenicileri ile iş yapması kısıtlanıyor. Ayrıca, liste siyasi anlamda da şirketler üzerinde olumsuz bir algı yaratmayı amaçlıyor. Alibaba, bu listenin kendisine yönelik gerçek bir tehdit oluşturmadığını ancak iş dünyasında 'fiili bir yaptırım' etkisi yarattığını savunuyor. Şirket, ABD'li ortaklarının ve küresel yatırımcılarının bu etiket nedeniyle Alibaba ile ilişkilerini yeniden değerlendirmeye başladığını da ekliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: ABD-Çin Rekabeti ve Teknoloji Savaşları
Alibaba davası, ABD ile Çin arasındaki teknolojik ve ticari gerilimin en son örneği. Washington, özellikle son yıllarda Çinli teknoloji şirketlerini ulusal güvenlik riski olarak görmeye başladı. Huawei ve ZTE gibi telekomünikasyon devlerine yönelik kısıtlamaların ardından, Alibaba ve Tencent gibi e-ticaret ve bulut bilişim şirketleri de hedef tahtasına oturtuldu. ABD Senatosu ve Temsilciler Meclisi'nde Çin'e yönelik daha sert tedbirler talep eden sesler yükselirken, Alibaba davası bu politikaların yargı yoluyla sorgulanması açısından önem taşıyor.
Küresel piyasalarda ise dava, Çinli şirketlerin ABD'deki yatırımcı güvenini sarsıyor. Alibaba hisseleri, dava haberinin ardından %2,5 değer kaybetti. Uzmanlar, bu tür davaların Çinli şirketlerin ABD'den çekilme sürecini hızlandırabileceğini belirtiyor. Öte yandan Pekin yönetimi, ABD'nin ticaret savaşlarını meşrulaştırmak için 'askeri şirket' etiketini kullandığını iddia ediyor. Çin Dışişleri Bakanlığı, benzer davalarda ABD'yi 'haksız ticari engeller yaratmakla' suçlamış ve misilleme tedbirleri alabileceğini ima etmişti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Alibaba davası, Türkiye'nin kendi teknoloji ve savunma sanayi şirketleri için bir emsal teşkil edebilir. Türkiye, özellikle SİHA'lar ve savunma teknolojilerinde ABD ile benzer kısıtlamalarla karşılaşmış bir ülke. ABD'nin 'hasımlarına' karşı kullandığı bu tür etiketlerin, Türk şirketlerine de uygulanma riski bulunuyor. Ayrıca, Çin ile Türkiye arasındaki ticaret hacmi giderek artarken, bu davanın sonucu Türk-Çin ticari ilişkilerini de etkileyebilir. Türkiye, Çin merkezli e-ticaret platformlarına olan bağımlılığını azaltmak için kendi alternatiflerini geliştirme arayışında. Bu dava, Türkiye'nin dış ticaret politikasında daha bağımsız adımlar atması için bir uyarı niteliği taşıyor.
