Londra — AIDS'in 2030 yılına kadar bir halk sağlığı tehdidi olarak sona erdirilmesi hâlâ mümkün, ancak bu hedefe ulaşmak için son on yıllarda kaydedilen ilerlemeyi mümkün kılan tüm unsurlara yenilenmiş bir bağlılık gerekiyor. Courtenay Howe'un kaleme aldığı analize göre, uluslararası ortaklıklar ve İngiltere'nin liderliği, bu hedefe daha hızlı ulaşılmasında kilit rol oynayabilir. Howe, HIV/AIDS ile mücadelede kaydedilen ilerlemenin, küresel iş birlikleri, siyasi irade ve yeterli finansman sayesinde elde edildiğini vurguluyor. Ancak son yıllarda artan krizler, pandemiler ve ekonomik baskılar nedeniyle bu kazanımların geriye gidebileceği uyarısında bulunuyor.
İlerlemenin Arka Planı: Ortaklıkların Rolü
HIV/AIDS salgınıyla mücadelede son 40 yılda önemli mesafe kat edildi. Küresel Fon (Global Fund), PEPFAR (Başkanın AIDS'i Önleme Acil Planı) ve Birleşmiş Milletler HIV/AIDS Ortak Programı (UNAIDS) gibi girişimler, milyonlarca insanın hayatını kurtardı. Antiretroviral tedaviye erişim yaygınlaştı, yeni enfeksiyonlar azaldı ve AIDS'e bağlı ölümler düştü. Ancak Howe'a göre, bu başarı hikâyesi kendiliğinden oluşmadı; uluslararası dayanışma ve ortaklıklar sayesinde mümkün oldu.
İngiltere, tarihsel olarak bu mücadelede önemli bir aktör oldu. Ülke, Küresel Fon'a yaptığı katkılarla ve bilimsel araştırmalara verdiği destekle öne çıktı. Örneğin, Londra merkezli Wellcome Trust gibi kuruluşlar, HIV tedavisi ve önlenmesi konusunda çığır açan çalışmalara imza attı. Ayrıca İngiltere'nin uluslararası kalkınma yardımları, düşük ve orta gelirli ülkelerde HIV programlarının sürdürülmesine katkı sağladı.
Ancak Howe, son yıllarda İngiltere'nin kalkınma yardımlarında yaşanan kesintilerin ve küresel sağlık fonlarının azalmasının endişe verici olduğunu belirtiyor. COVID-19 pandemisi, HIV hizmetlerinin aksamasına neden oldu; birçok ülkede test ve tedavi hizmetleri kesintiye uğradı. Ukrayna savaşı ve Orta Doğu'daki istikrarsızlık, uluslararası yardımların yönünü değiştirdi. Bu durum, HIV ile mücadelede elde edilen kazanımların kaybedilme riskini artırıyor.
Küresel Boyut: 2030 Hedefi Tehlikede
Birlemiş Milletler'in Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri arasında yer alan "2030'a kadar AIDS salgınını sona erdirme" hedefi, mevcut eğilimlerle ulaşılması zor görünüyor. UNAIDS verilerine göre, 2022'de dünya genelinde 1,3 milyon yeni HIV enfeksiyonu ve 630 bin AIDS bağlantılı ölüm gerçekleşti. Bu sayılar, hedeflenenin oldukça üzerinde. Özellikle Sahra Altı Afrika, Güneydoğu Asya ve Doğu Avrupa'da salgın hâlâ ciddi boyutlarda.
Howe, "Ortaklık anahtardır" diyerek, hükümetler, sivil toplum, özel sektör ve akademinin bir araya gelmesi gerektiğini vurguluyor. İngiltere'nin G7 ve G20 gibi platformlarda liderlik yaparak diğer ülkeleri harekete geçirebileceğini belirtiyor. Ayrıca, yenilikçi finansman modelleri ve teknoloji transferiyle kaynakların daha etkin kullanılabileceğini ekliyor.
Bununla birlikte, sadece finansman değil, aynı zamanda siyasi irade ve toplumsal farkındalık da gerekli. Damgalama ve ayrımcılık, HIV ile mücadelede önemli engeller olmaya devam ediyor. Howe, İngiltere'nin kendi içinde de HIV test ve tedavi hizmetlerine erişimi iyileştirmesi gerektiğini hatırlatıyor; zira ülkede son yıllarda yeni enfeksiyonlarda düşüş durmuş durumda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, HIV/AIDS ile mücadelede bölgesel bir aktör olarak öne çıkıyor. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, Türkiye'de HIV pozitif birey sayısı son yıllarda artış gösteriyor; 2023 itibarıyla 40 binin üzerinde kayıtlı vaka bulunuyor. Bu durum, Türkiye'nin de uluslararası ortaklıklara ve önleyici programlara daha fazla yatırım yapması gerektiğini ortaya koyuyor. İngiltere'nin liderliği, Türkiye gibi ülkeler için hem finansman hem de politika transferi açısından fırsatlar sunabilir. Ayrıca, Türkiye'nin bölgesel sağlık diplomasisini güçlendirmesi, Orta Doğu ve Orta Asya'da HIV kontrolüne katkı sağlayabilir. Ancak iç siyasi öncelikler ve ekonomik kısıtlar, bu alandaki taahhütleri sınırlayabilir.
