Birleşmiş Milletler Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi (UNCCD) 16. Taraflar Konferansı (COP16), Suudi Arabistan'ın Riyad kentinde yapılan yoğun müzakerelerin ardından, Afrika ülkelerinin güçlü bir kuraklık protokolü talebine rağmen somut bir anlaşma olmadan sona erdi. Afrika delegasyonunun protesto amacıyla salonu terk etmesiyle damgalanan zirvede, taraflar kuraklıkla ilgili bağlayıcı bir karar metni üzerinde uzlaşamadı. Görüşmelerin, 2026 yılında Moğolistan'da yapılacak bir sonraki COP toplantısına ertelenmesi kararlaştırıldı. Bu sonuç, iklim değişikliğinin etkileriyle giderek daha fazla yüzleşen ve kuraklık nedeniyle ciddi gıda güvenliği sorunları yaşayan Afrika ülkeleri için hayal kırıklığı yarattı.
Kuraklık Protokolü Müzakereleri Nasıl Tıkandı?
Afrika kıtası, özellikle Sahel bölgesi ve Doğu Afrika'da art arda yaşanan kuraklıkların ardından, kuraklıkla mücadelede uluslararası iş birliğini güçlendirecek bağlayıcı bir protokol oluşturulmasını talep ediyordu. Özellikle Afrika Grubu, kuraklık risklerinin azaltılması, erken uyarı sistemlerinin kurulması ve kuraklıktan etkilenen ülkelere mali ve teknik destek sağlanması için somut taahhütler içeren bir metin hazırlanmasını istedi. Ancak Avrupa Birliği ve ABD başta olmak üzere gelişmiş ülkeler, bağlayıcı hedefler konusunda isteksiz davrandı ve mevcut gönüllü taahhütlerin yeterli olduğunu savundu. Müzakere masasında yaşanan derin görüş ayrılıkları, tarafların sonuç bildirgesi üzerinde uzlaşmasını engelledi.
Görüşmelerin kilitlenmesinin ardından Afrika delegasyonu, protesto amacıyla müzakere salonunu terk etti. Afrika Grubu başkanı, yaptığı açıklamada, 'Afrika'nın sesi duyulmuyor. Kuraklık bizim için varoluşsal bir tehdit ve burada yeterince ciddiye alınmıyoruz.' ifadelerini kullandı. Bu eylem, zirvenin atmosferini daha da gerdi ve müzakere sürecini fiilen durma noktasına getirdi.
Küresel ve Bölgesel Etkiler: Kuraklık Artık Küresel Bir Sorun
Uzmanlar, kuraklığın artık sadece Afrika'nın değil, tüm dünyanın karşı karşıya olduğu bir sorun olduğuna dikkat çekiyor. İklim değişikliği nedeniyle Akdeniz havzası, Kuzey Amerika ve Asya'da da kuraklık sıklığı ve şiddeti artıyor. BM verilerine göre, dünya genelinde toprakların yaklaşık %40'ı çölleşme riskiyle karşı karşıya. Bu durum, gıda güvenliği, göç ve bölgesel istikrarsızlık gibi birçok alanda ciddi sonuçlar doğuruyor.
COP16'da alınamayan kararın, küresel kuraklıkla mücadele çabalarını olumsuz etkileyeceği belirtiliyor. Çevre örgütleri, hükümetlerin ve uluslararası kuruluşların kuraklıkla mücadeleye yeterli kaynak ayırmadığını ve bu durumun özellikle gelişmekte olan ülkeleri savunmasız bıraktığını vurguluyor. Riyad'daki zirvede, kuraklık protokolü dışında, arazi bozulumu ve çölleşmeyle mücadeleye yönelik bazı gönüllü taahhütlerde bulunuldu, ancak bunların bağlayıcılığı olmadığı için eleştiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, iklim değişikliğinin etkilerini yakından hisseden bir ülke olarak, özellikle son yıllarda artan kuraklık riskiyle karşı karşıya. Bu nedenle COP16'da alınamayan karar, Türkiye'nin de dahil olduğu Akdeniz havzası ülkelerini doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, sınır aşan su kaynakları ve tarımsal üretim açısından kuraklıkla etkin mücadele mekanizmalarının kurulmasına ihtiyaç duyuyor. Öte yandan Türkiye, Afrika ile geliştirdiği ekonomik ve diplomatik ilişkiler çerçevesinde, kıta ülkelerinin kuraklıkla mücadele taleplerini destekleyebilir. Ancak müzakerelerin ertelenmesi, Türkiye'nin de dahil olduğu uluslararası toplumun bu konudaki iş birliğinin ne kadar zayıf olduğunu gösteriyor. Türkiye'nin önümüzdeki süreçte hem ulusal su yönetimi politikalarını güçlendirmesi hem de bölgesel iklim diplomasisinde daha aktif rol alması bekleniyor.
