ABD Dışişleri Bakanlığı, Afganistan Amerikan Üniversitesi'ne (AUAF) önümüzdeki iki yıl için finansman sağlamayı reddetti. Bu karar, yüzlerce Afgan kadın öğrencinin eğitimini tehlikeye atıyor. Üniversite yönetimi, fon kesintisinin kurumu kapanma noktasına getirebileceği uyarısında bulundu. AUAF, Afganistan'da kadınların yüksek öğrenim görebildiği nadir kurumlardan biri olarak biliniyor.
Fon Kesintisinin Arka Planı
Afganistan Amerikan Üniversitesi, 2006 yılında ABD hükümeti ve özel bağışçıların desteğiyle Kabil'de kuruldu. Kuruluşundan bu yana, binlerce Afgan öğrenciye uluslararası standartlarda eğitim sundu. Ancak 2021'de Taliban'ın yönetimi ele geçirmesinin ardından üniversite, kadın öğrencilere yönelik eğitimi çevrimiçi platformlara taşımak zorunda kaldı. ABD Dışişleri Bakanlığı, son kararında, üniversitenin Taliban ile ilişkileri ve yönetim yapısındaki belirsizlikleri gerekçe gösterdi. Bakanlık sözcüsü, "Fonların etkin kullanımı ve denetimi konusunda yeterli güvence alınamadı" açıklamasını yaptı.
Üniversite yönetimi ise suçlamaları reddediyor. AUAF Rektörü, "Bakanlığın taleplerini yerine getirdik, ancak siyasi mülahazalar kararın arkasında yatıyor" dedi. Üniversitenin mütevelli heyeti, kararın ardından acil toplantı düzenledi. Heyet, ABD Kongresi'ne ve uluslararası bağışçılara çağrıda bulunarak, fon açığının kapatılması için destek istedi. Üniversitenin yıllık bütçesinin yaklaşık 20 milyon dolar olduğu ve bunun önemli bir kısmının ABD devlet fonlarından karşılandığı belirtiliyor.
Afganistan'da kadınların eğitim hakları, Taliban yönetimi altında ciddi şekilde kısıtlandı. Kız çocuklarının ortaokul ve lise eğitimi yasaklandı; üniversitelerde kadın öğrenci kabulü büyük ölçüde durduruldu. AUAF, çevrimiçi derslerle bu yasağa rağmen kadın öğrencilere ulaşmaya çalışıyor. Üniversiteye kayıtlı yaklaşık 1.000 öğrenciden 600'ü kadın. Fon kesintisi, bu öğrencilerin eğitimlerinin yarıda kalma riskini artırıyor. İnsan hakları örgütleri, kararın Afgan kadınlarının en temel haklarından biri olan eğitimi daha da zorlaştıracağı uyarısında bulunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD'nin AUAF'a sağladığı fonu kesme kararı, Washington'un Afganistan politikasındaki belirsizliklerin bir yansıması olarak görülüyor. ABD, 2021'deki çekilmesinin ardından Afganistan'daki varlığını büyük ölçüde sonlandırdı; ancak insani yardımlar ve sivil toplum destekleri devam ediyordu. Son karar, bu desteğin de sorgulanmasına yol açtı. Uzmanlar, kararın Taliban rejimini doğrudan etkilemeyeceğini, ancak Afgan halkı üzerindeki baskıyı artıracağını belirtiyor.
Öte yandan, Afganistan'daki eğitim krizine uluslararası toplumun ilgisi azalıyor. Birleşmiş Milletler, 2023'te Afganistan için 4,6 milyar dolar insani yardım çağrısı yapmıştı; ancak bağışlar beklenenin altında kaldı. Avrupa ülkeleri ve bölgesel aktörler, Taliban ile diyalog konusunda isteksiz. AUAF gibi kurumlar, bu boşlukta ayakta kalmaya çalışıyor. Üniversitenin kapanması, Afganistan'da modern eğitimin sembolik bir kaybı olarak değerlendiriliyor. Ayrıca, ülkedeki nitelikli iş gücünün yetişmesinde önemli rol oynayan kurumun yokluğu, uzun vadede Afganistan'ın yeniden inşasını zorlaştırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Afganistan Amerikan Üniversitesi'ne yönelik fon kesintisi, Türkiye'nin bölgesel istikrar ve insani diplomasi açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye, Afganistan'da eğitim ve insani yardım faaliyetlerine aktif olarak katılan ülkelerden biri. Kabil'deki Türk okulları ve Türkiye bursları, Afgan gençleri için alternatif oluşturuyor. AUAF'ın kapanması, Türkiye'nin Afganistan'daki yumuşak gücünü artırma fırsatı yaratabilir; ancak aynı zamanda Taliban yönetimiyle denge politikasını zorlaştırabilir. Türkiye, Afgan kadınların eğitimi konusunda Batı ile ortak hareket etmekte zorlanıyor. Bu gelişme, Ankara'nın insani yardım ve eğitim desteğini gözden geçirmesine neden olabilir.
