ABD'nin en büyük kadın doğum ve jinekoloji uzmanları derneği olan Amerikan Kadın Doğum ve Jinekologlar Koleji (ACOG), 10 Nisan 2025 tarihinde yayımladığı yeni maternal aşı takvimi ile ilk kez ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) kılavuzundan ayrıldı. Bu adım, Amerikan sağlık kurumları arasında nadir görülen bir görüş ayrılığına işaret ediyor ve gebelikte aşı uygulamaları konusunda yeni bir dönemin kapısını aralıyor.
ACOG'un yeni aşı takvimi neyi değiştiriyor?
ACOG'un 2025 yılı için önerdiği maternal aşı takvimi, gebelik döneminde dört farklı aşının uygulanmasını tavsiye ediyor: mevsimsel grip (influenza) aşısı, boğmaca içeren Tdap aşısı, solunum sinsityal virüsü (RSV) aşısı ve COVID-19 aşısı. CDC'nin mevcut önerileri ise griple birlikte sadece Tdap aşısını zorunlu tutarken, RSV ve COVID-19 aşılarını 'risk faktörlerine bağlı olarak' değerlendiriyor. ACOG, RSV aşısının özellikle gebeliğin 32-36. haftaları arasında uygulanmasını önererek bu konuda daha net bir duruş sergiliyor.
Dernek, bu değişikliğin temel nedenini 'son yıllarda yapılan klinik çalışmalarda RSV aşısının bebeklerde ciddi alt solunum yolu enfeksiyonlarını yüzde 70 oranında azalttığının kanıtlanması' olarak açıkladı. ACOG Başkanı Dr. Stella Dantas, yaptığı yazılı açıklamada 'Amacımız, anne ve bebek sağlığını en güncel bilimsel veriler ışığında korumak. CDC ile aramızdaki fark, RSV ve COVID-19 aşılarının gebelikte rutin olarak uygulanması gerektiği yönündeki güçlü kanıtlara dayanıyor' ifadelerini kullandı.
Uzmanlar, ACOG'un bu hamlesini 'bir sağlık meslek örgütünün federal bir kurumdan bağımsız hareket etmesi açısından önemli bir emsal' olarak değerlendiriyor. Johns Hopkins Üniversitesi'nden epidemiyolog Dr. Amesh Adalja, 'CDC'nin kılavuzları genellikle daha muhafazakar olma eğilimindedir. ACOG gibi uzmanlık derneklerinin daha hızlı ve agresif öneriler getirmesi beklenir. Ancak bu kez aradaki fark oldukça belirgin' dedi.
Bölgesel ve küresel boyut: Aşı kararsızlığı ve sağlık politikaları
ACOG'un bu adımı, ABD'de pandemi sonrası aşı karşıtlığı ve sağlık otoritelerine güven konusunda yaşanan kutuplaşmanın ortasında atıldı. Ülkede 2023-2024 grip sezonunda yetişkinlerde aşılanma oranı yüzde 45'e gerilerken, COVID-19 aşısı hatırlatma dozu oranı yüzde 20'nin altında kalmıştı. Kadın doğum uzmanları, özellikle hamile kadınlar arasında aşı tereddüdünün yüksek olduğunu ve bunun bebek ölümlerini artırdığını belirtiyor.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre, küresel çapta her yıl yaklaşık 1,5 milyon bebek RSV nedeniyle hastaneye yatarken, 100 bin civarında çocuk bu nedenle hayatını kaybediyor. Gelişmekte olan ülkelerde bu oran çok daha yüksek. ACOG'un RSV aşısını gebelik takvimine eklemesi, gelişmiş ülkelerdeki sağlık otoritelerinin de benzer adımlar atmasını hızlandırabilir. Avrupa İlaç Ajansı (EMA) geçtiğimiz ay RSV aşısını geniş bir endikasyonla onaylarken, Birleşik Krallık ve Avustralya da rutin gebelik aşısı olarak önermeye başladı.
Ancak bu gelişme, aynı zamanda aşı karşıtı hareketlerin de odağına yerleşti. Sosyal medyada ACOG'un 'büyük ilaç şirketleri tarafından yönlendirildiği' yönündeki eleştiriler artarken, dernek başkanı Dr. Dantas 'Önerilerimiz tamamen bağımsız bilimsel danışma kurulumuzun değerlendirmelerine dayanmaktadır. Hiçbir ilaç şirketi bu sürece dahil olmamıştır' diyerek iddiaları yalanladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ACOG'un CDC'den ayrışan bu hamlesi, Türkiye'deki anne-çocuk sağlığı politikaları açısından yakından takip edilmelidir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı, gebelik takviminde Tdap ve grip aşılarını önermekte, ancak RSV ve COVID-19 aşıları henüz rutin uygulamaya girmemiştir. ABD'deki bu tartışma, Türkiye'de RSV aşısının maliyet-etkinlik analizlerinin yapılmasını ve ulusal bağışıklama programına dahil edilmesi yönündeki talepleri güçlendirebilir. Ayrıca, Türkiye'nin aşı tereddüdüyle mücadelede etkili iletişim stratejileri geliştirmesi açısından bu tür bilimsel kurum bağımsızlığı örnekleri önemli bir referans oluşturabilir. Küresel ölçekte ise, gelişmiş ülkelerin aşı önerilerindeki bu çeşitlilik, Dünya Sağlık Örgütü'nün küresel aşı stratejilerini güncellemesini tetikleyebilir.
